8.3.1.1 Toeleiding en rol tijdens voorlopige hechtenistraject

Het eerste contact tussen een aangehouden minderjarige verdachte en zijn advocaat vindt doorgaans plaats op het moment dat de advocaat – naar aanleiding van een piketmelding of voorkeursmelding – consultatiebijstand komt verlenen voorafgaand aan het eerste politieverhoor. Tijdens de interviews geven advocaten aan dat deze eerste ontmoeting met de minderjarige op het politiebureau vooral in het teken staat van het “gerust stellen” van de minderjarige en – als het geen vaste cliënt betreft – zijn “vertrouwen winnen”, het uitleggen van de gang van zaken tijdens een verhoor (“in Jip en Janneke-taal”) en het inhoudelijk voorbereiden van het verhoor (“wat ga je verklaren en wat niet?”).1 Ook wordt tijdens de consultatie besproken of de minderjarige behoefte heeft aan bijstand tijdens het politieverhoor. Verschillende geïnterviewde advocaten leggen uit dat de consultatiebijstand en verhoorbijstand tevens worden gebruikt om zoveel mogelijk informatie te vergaren over de persoonlijke omstandigheden van de minderjarige en over het strafbare feit waarvan hij wordt verdacht, mede met het oog op het verweer tijdens de eventuele voorgeleiding bij de rechter-commissaris.

Soms gaan advocaten in deze fase ook al actief op zoek naar mogelijke alternatieven voor voorlopige hechtenis. Een aantal advocaten geeft tijdens de interviews aan dat zij doorgaans, voorafgaand aan de voorgeleiding, telefonisch contact zoeken met de Raad voor de Kinderbescherming en/of jeugdreclassering met het oog op het advies dat zij zullen uitbrengen tijdens de voorgeleiding. Een geïnterviewde advocaat legt uit dat hij het ook als zijn taak ziet om de contacten tussen de betrokken personen en instanties te stroomlijnen:

Andere geïnterviewde advocaten stellen daarentegen dat zij doorgaans pas rondom (of tijdens) de voorgeleiding voor het eerst contact hebben met een vertegenwoordiger van de Raad en/of de jeugdreclassering. Voorts wordt tijdens de interviews met de advocaten herhaaldelijk naar voren gebracht dat de advocaat in de fase voorafgaand aan de voorgeleiding over zeer beperkte informatie beschikt. In deze fase moet de advocaat het veelal doen met hetgeen zijn minderjarige cliënt en de ouders hem vertellen en de informatie die de politie, de officier van justitie, de Raad en/of de jeugdreclassering (desgevraagd) willen prijsgeven. Het politiedossier, de vordering van de officier van justitie en de rapportage van de Raad worden doorgaans pas vlak voor de voorgeleiding bij het Kabinet RC ter beschikking gesteld van de advocaat. Een advocaat legt tijdens een interview uit dat de voorbereiding van een voorgeleiding dan ook wordt gekenmerkt door een grote tijdsdruk:

Voorafgaand aan de voorgeleiding bespreekt de advocaat het dossier met de minderjarige cliënt. In samenspraak met zijn cliënt bepaalt de advocaat de strategie voor de voorgeleiding. Vervolgens voert de advocaat tijdens de voorgeleiding namens zijn cliënt verweer (zie hierover par. 8.3.2). Indien de rechter-commissaris – ondanks het verweer van de advocaat – besluit om de voorlopige hechtenis te bevelen en de minderjarige in een justitiële jeugdinrichting te (laten) plaatsen, zal de advocaat in de meeste zaken trachten om zijn minderjarige cliënt vervolgens zo spoedig mogelijk uit de justitiële jeugdinrichting te krijgen. Dit kan onder meer betekenen dat hij gedurende de voorlopige hechtenis van zijn cliënt actief contact zoekt en onderhoudt met de Raad en/of de jeugdreclassering om in elk geval bij de eerst volgende raadkamerzitting een gedegen schorsingsplan te kunnen presenteren. Verschillende geïnterviewde advocaten benadrukken in dit verband dat het belangrijk is dat een advocaat druk uitoefent op de voortgang van de zaak, waaronder de voortgang van het schorsingsplan van de Raad en/of de jeugdreclassering. In het geval dat het schorsingsplan reeds ruim voor de raadkamerzitting gereed is, kan de advocaat daarin aanleiding zien om een tussentijds schorsingsverzoek in te dienen. In veel gevallen is het schorsingsverzoek echter onderdeel van het verweer van de advocaat tijdens de eerste raadkamerzitting.

Indien de voorlopige hechtenis wordt geschorst, is het zaak dat de advocaat gedurende de schorsing een vinger aan de pols houdt. Tijdens de schorsing kan de advocaat – in samenspraak met cliënt (en ouders) – de rechtbank onder meer verzoeken om het onderliggende bevel tot voorlopige hechtenis op te heffen of om de schorsingsvoorwaarden te wijzigen. In dit verband merken twee advocaten tijdens een interview op dat zij zichzelf er nog wel eens op betrappen dat zij te veel “achterover gaan leunen” als de voorlopige hechtenis van hun cliënt eenmaal is geschorst, terwijl er soms best kansen zijn om een verzoek tot opheffing van het onderliggende bevel tot voorlopige hechtenis te doen.5 Hierbij geeft één van deze advocaten het volgende voorbeeld:

In het verlengde hiervan, geeft een aantal geïnterviewde advocaten aan dat het initiatief voor een tussentijds verzoek tot wijziging van de schorsingsvoorwaarden in de praktijk doorgaans bij de cliënt of zijn ouders ligt: pas als zij aan de bel trekken en aangeven dat zij problemen ervaren met de schorsingsvoorwaarden, komt de advocaat in actie. Een advocaat merkt tijdens een interview op dat dit in zijn praktijk niet vaak voorkomt:

De rol van de advocaat blijft uiteraard niet beperkt tot de voorfase van het strafproces. Een belangrijke taak van de advocaat is immers de verdediging van de verdachte tijdens de inhoudelijke behandeling van de strafzaak ter zitting. De rol van de advocaat in de voorbereiding van, en tijdens de strafzitting valt echter buiten de reikwijdte van dit onderzoek.