Einde inhoudsopgave
Verordening (EU, Euratom) 2024/2509 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie (herschikking)
Bijlage I
Geldend
Geldend vanaf 29-09-2024
- Bronpublicatie:
23-09-2024, PbEU L 2024, 2024/2509 (uitgifte: 26-09-2024, regelingnummer: 2024/2509)
- Inwerkingtreding
29-09-2024
- Bronpublicatie inwerkingtreding:
23-09-2024, PbEU L 2024, 2024/2509 (uitgifte: 26-09-2024, regelingnummer: 2024/2509)
- Vakgebied(en)
EU-recht / Algemeen
EU-recht / Financiering
Hoofdstuk 1. Gemeenschappelijke bepalingen
Afdeling 1. Raamovereenkomsten en publiciteit
1. Raamovereenkomsten en specifieke overeenkomsten
1.1
De duur van een raamovereenkomst is niet langer dan vier jaar, behalve in uitzonderingsgevallen die naar behoren worden gemotiveerd, met name door het voorwerp van de raamovereenkomst.
De specifieke overeenkomsten die gebaseerd zijn op raamovereenkomsten, worden overeenkomstig de voorwaarden van de betrokken raamovereenkomst gegund.
Bij het sluiten van specifieke overeenkomsten wijken de partijen niet substantieel af van de raamovereenkomst.
1.2
Wanneer een raamovereenkomst met één enkele ondernemer wordt gesloten, worden de specifieke overeenkomsten gegund of gewijzigd binnen de grenzen van de in de raamovereenkomst vastgestelde voorwaarden.
In dergelijke omstandigheden en waar naar behoren gemotiveerd kunnen de aanbestedende diensten de contractant indien nodig schriftelijk verzoeken zijn inschrijving aan te vullen.
1.3
Wanneer een raamovereenkomst moet worden gesloten met meerdere ondernemers (meervoudige raamovereenkomst), kan deze de vorm aannemen van afzonderlijke overeenkomsten, in identieke bewoordingen met elke contractant gesloten.
Specifieke overeenkomsten die gebaseerd zijn op meervoudige raamovereenkomsten worden op een van de volgende manieren ten uitvoer gelegd:
- a)
overeenkomstig de voorwaarden van de raamovereenkomst: zonder de overeenkomst opnieuw voor mededinging open te stellen wanneer de raamovereenkomst voorziet in alle voorwaarden met betrekking tot de verrichting van de betrokken werken, leveringen of diensten alsmede in de objectieve voorwaarden ter bepaling van de contractanten die deze zullen uitvoeren;
- b)
wanneer niet alle voorwaarden met betrekking tot de verrichting van de betrokken werken, leveringen of diensten zijn vastgesteld in de raamovereenkomst: via een hernieuwde oproep tot mededinging tussen de contractanten, overeenkomstig punt 1.4 en op grond van een of meer van de volgende elementen:
- i)
dezelfde en zo nodig nader geformuleerde voorwaarden;
- ii)
in voorkomend geval, op grond van andere voorwaarden vermeld in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst;
- c)
deels zonder de overeenkomst opnieuw voor mededinging open te stellen overeenkomstig punt a) en deels met een hernieuwde oproep tot mededinging tussen de contractanten overeenkomstig punt b), indien in die mogelijkheid is voorzien door de aanbestedende dienst in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst.
In de aanbestedingsstukken zoals bedoeld in de tweede alinea, punt c), wordt ook bepaald welke voorwaarden kunnen worden onderworpen aan een hernieuwde oproep tot mededinging.
1.4
Een meervoudige raamovereenkomst met een hernieuwde oproep tot mededinging wordt gesloten met ten minste drie ondernemers, op voorwaarde dat er voldoende ontvankelijke inschrijvingen zijn zoals bedoeld in punt 29.3.
Bij de gunning van een specifieke overeenkomst met een hernieuwde oproep tot mededinging tussen de contractanten, raadpleegt de aanbestedende dienst hen schriftelijk en stelt hij een termijn vast die lang genoeg is om de indiening van specifieke inschrijvingen mogelijk te maken. De specifieke inschrijvingen worden schriftelijk ingediend. De aanbestedende dienst gunt elke specifieke overeenkomst aan de inschrijver die op grond van de in de aanbestedingsstukken vastgestelde gunningscriteria voor de raamovereenkomst, de economisch meest voordelige inschrijving heeft ingediend.
1.5
In sectoren waar de prijzen en de technologie snel evolueren, bevatten de raamovereenkomsten waarvoor geen hernieuwde oproep tot mededinging wordt gedaan, een bepaling waarbij ofwel in een evaluatie halverwege hun looptijd, ofwel in een benchmarkingsysteem wordt voorzien. Wanneer na de evaluatie halverwege de looptijd blijkt dat de aanvankelijk vastgestelde voorwaarden niet langer overeenstemmen met het op dat moment geldende prijspeil of de stand van de technologie, mag de aanbestedende dienst de betrokken raamovereenkomst niet gebruiken en neemt hij passende maatregelen om de lopende raamovereenkomst op te zeggen.
1.6
Op raamovereenkomsten gebaseerde specifieke overeenkomsten worden door een vastlegging in de begroting voorafgegaan.
2. Publiciteitsmaatregelen voor procedures voor overeenkomsten met een waarde gelijk aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, van deze verordening bedoelde drempelwaarden of voor onder Richtlijn 2014/24/EU vallende overeenkomsten
2.1
De in het Publicatieblad van de Europese Unie bekend te maken berichten bevatten ter wille van de transparantie van de procedure alle informatie vervat in de standaardformulieren zoals bedoeld in Richtlijn 2014/24/EU.
2.2
Aanbestedende diensten kunnen hun voornemens met betrekking tot aanbestedingen die zijn gepland voor het begrotingsjaar bekendmaken door middel van een vooraankondiging. Deze bestrijkt een periode van ten hoogste twaalf maanden, te rekenen vanaf de datum van toezending van het bericht aan het Bureau voor publicaties van de Europese Unie (het Publicatiebureau).
Aanbestedende diensten kunnen de vooraankondiging bekendmaken in het Publicatieblad van de Europese Unie of op hun kopersprofiel. In dat laatste geval wordt een bericht van bekendmaking op het kopersprofiel gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie.
2.3
Aanbestedende diensten zenden het Publicatiebureau een gunningsbericht betreffende de resultaten van de procedure uiterlijk dertig dagen na de ondertekening van een overeenkomst of een raamovereenkomst met een waarde die gelijk is aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden.
Niettegenstaande de eerste alinea mogen gunningsberichten betreffende overeenkomsten op basis van een dynamisch aankoopsysteem op kwartaalbasis worden samengebracht. Het gunningsbericht wordt in dat geval uiterlijk dertig dagen na afloop van elk kwartaal door de aanbestedende dienst aan het Publicatiebureau toegezonden.
Er worden geen gunningsberichten gepubliceerd voor specifieke overeenkomsten die gebaseerd zijn op raamovereenkomsten.
2.4
Aanbestedende diensten publiceren een gunningsbericht:
- a)
vóór de sluiting van een overeenkomst of een raamovereenkomst waarvan de waarde gelijk is aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden en die is gegund overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, b);
- b)
na de sluiting van een overeenkomst of een raamovereenkomst waarvan de waarde gelijk is aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden, met inbegrip van overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, a), c) tot en met f), en m), gegunde overeenkomsten.
2.5
De aanbestedende dienst publiceert een wijzigingsbericht tijdens de looptijd van een overeenkomst in het Publicatieblad van de Europese Unie in de gevallen zoals bedoeld in artikel 175, lid 3, eerste alinea, a) en b), wanneer de waarde van de wijziging gelijk is aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden of gelijk is aan of hoger dan de in artikel 181, lid 1, bepaalde drempelwaarden voor procedures op het gebied van extern optreden.
2.6
Bij een interinstitutionele procedure is de aanbestedende dienst die verantwoordelijk is voor de procedure, belast met de toepasselijke publiciteitsmaatregelen.
3. Publiciteitsmaatregelen voor procedures voor overeenkomsten met een waarde lager dan de in artikel 178, lid 1, van deze verordening bedoelde drempelwaarden of voor niet onder Richtlijn 2014/24/EU vallende overeenkomsten
3.1
Procedures waarvan de geraamde waarde lager is dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden worden op passende wijze bekendgemaakt. Deze bekendmaking omvat passende publiciteit vooraf via internet of een aanbestedingsbericht, of, voor overeenkomsten die worden gegund volgens de procedure van punt 13, oproepbericht tot het indienen van blijken van belangstelling in het Publicatieblad van de Europese Unie. Die verplichting geldt niet voor de procedure van punt 11 en de in punt 14.4 bepaalde onderhandelingsprocedure voor overeenkomsten van zeer geringe waarde.
3.2
Voor overeenkomsten die overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, g) en i), worden gegund, zendt de aanbestedende dienst uiterlijk op 30 juni van het volgende begrotingsjaar een lijst van overeenkomsten aan het Europees Parlement en de Raad toe. Indien de aanbestedende dienst de Commissie is wordt die lijst bij de in artikel 74, lid 9, bedoelde samenvatting van het jaarlijkse activiteitenverslag gevoegd.
3.3
De gunningsinformatie bevat de naam van de contractant, het bedrag waarvoor een juridische verbintenis is aangegaan en het voorwerp van de overeenkomsten, met inachtneming, in het geval van rechtstreekse overeenkomsten en specifieke overeenkomsten, van artikel 38, lid 3.
De aanbestedende dienst publiceert uiterlijk 30 juni van het volgende begrotingsjaar op zijn website een lijst van gegunde overeenkomsten, voor:
- a)
overeenkomsten waarvan de waarde lager is dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden;
- b)
overeenkomsten die worden gegund overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, h) en j) tot en met m);
- c)
wijzigingen van overeenkomsten zoals bedoeld in artikel 175, lid 3, eerste alinea, punt c);
- d)
wijzigingen van overeenkomsten zoals bedoeld in artikel 171, lid 3, eerste alinea, punten a) en b), indien de waarde van de wijziging lager is dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden;
- e)
specifieke overeenkomsten in het kader van een raamovereenkomst.
Voor de toepassing van de tweede alinea, punt e), mag de gepubliceerde informatie per contractant voor specifieke overeenkomsten onder dezelfde raamovereenkomst worden gegroepeerd.
3.4
Bij interinstitutionele raamovereenkomsten is elke aanbestedende dienst verantwoordelijk voor de bekendmaking van zijn specifieke overeenkomsten en de wijzigingen daarvan overeenkomstig punt 3.3.
4. Bekendmaking van berichten
4.1
De aanbestedende dienst stelt de in de punten 2 en 3 bedoelde berichten op en zendt deze langs elektronische weg naar het Publicatiebureau.
4.2
Het Publicatiebureau publiceert de in de punten 2 en 3 bedoelde berichten in het Publicatieblad van de Europese Unie uiterlijk:
- a)
zeven dagen na de toezending ervan indien de aanbestedende dienst het elektronische systeem voor het invullen van de in punt 2.1 bedoelde standaardformulieren en niet meer dan 500 woorden vrije tekst gebruikt;
- b)
twaalf dagen na de toezending ervan in alle andere gevallen.
4.3
De aanbestedende dienst is in staat een bewijs van de datum van verzending te leveren.
5. Andere vormen van bekendmaking
Aanbestedingen kunnen, behalve via de in de punten 2 en 3 bedoelde publiciteitsmaatregelen, op elke andere wijze worden bekendgemaakt, met name in elektronische vorm. Deze bekendmaking verwijst naar, maar gaat niet vooraf aan het eventueel in het Publicatieblad van de Europese Unie gepubliceerde bericht, dat als enige authentiek is.
Deze bekendmaking leidt niet tot discriminatie van gegadigden of inschrijvers en bevat geen andere inlichtingen dan die welke in het aanbestedingsbericht zijn opgenomen, indien dit werd bekendgemaakt.
Afdeling 2. Aanbestedingsprocedures
6. Minimumaantal gegadigden en regels voor de onderhandelingen
6.1
Bij de niet-openbare procedure en de procedures zoals bedoeld in punt 13.1, a) en b), en voor overeenkomstig punt 14.2 gegunde overeenkomsten, bedraagt het minimumaantal gegadigden vijf.
6.2
Bij een mededingingsprocedure met onderhandeling, een concurrentiegerichte dialoog en een innovatiepartnerschap, een onderzoek van de plaatselijke markt overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, g), en een onderhandelingsprocedure voor overeenkomsten van geringe waarde overeenkomstig punt 14.3, bedraagt het minimumaantal gegadigden drie.
6.3
De punten 6.1 en 6.2 zijn niet van toepassing bij:
- a)
onderhandelingsprocedures voor overeenkomsten van zeer geringe waarde overeenkomstig punt 14.4;
- b)
onderhandelingsprocedures zonder voorafgaande bekendmaking overeenkomstig punt 11, behalve voor prijsvragen overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, d), en onderzoeken van de plaatselijke markt overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, g).
6.4
Wanneer het aantal gegadigden dat aan de selectiecriteria voldoet, lager is dan het in de punten 6.1 en 6.2 genoemde minimumaantal, kan de aanbestedende dienst de procedure voortzetten door de gegadigden met de vereiste bekwaamheden uit te nodigen tot inschrijving. De aanbestedende dienst laat geen ondernemers toe die niet in eerste instantie hadden verzocht om deel te nemen of waren uitgenodigd.
6.5
Tijdens de onderhandeling waarborgt de aanbestedende dienst de gelijke behandeling van alle inschrijvers.
Een onderhandeling kan in opeenvolgende fasen verlopen om het aantal inschrijvingen waarover wordt onderhandeld te verminderen door toepassing van de gunningscriteria die in de aanbestedingsstukken zijn vastgesteld. De aanbestedende dienst vermeldt in de aanbestedingsstukken of hij van die mogelijkheid gebruik zal maken.
6.6
Voor overeenkomsten die worden gegund overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, d) en g), en de punten 14.2 en 14.3 nodigt de aanbestedende dienst ten minste alle ondernemers uit die belangstelling hebben getoond naar aanleiding van voorafgaande publiciteit zoals bedoeld in punt 3.1 of van een onderzoek van de plaatselijke markt of een prijsvraag.
7. Innovatiepartnerschap
7.1
Een innovatiepartnerschap dient te zijn gericht op de ontwikkeling van innovatieve producten, diensten of werken en de daaropvolgende aankoop van de daaruit resulterende werken, leveringen of diensten, mits deze voldoen aan de prestatieniveaus die tussen de aanbestedende diensten en de partners zijn afgesproken en onder de maximumkosten blijven.
Het innovatiepartnerschap dient te worden gestructureerd in opeenvolgende fasen die de reeks stappen in het onderzoeks- en innovatieproces volgen, hetgeen de voltooiing van werken, de fabricage van goederen of de verlening van diensten kan omvatten. In het innovatiepartnerschap worden tussentijdse, door de partners te bereiken doelen bepaald.
De aanbestedende dienst kan op basis van deze tussentijdse doelen na elke fase besluiten het innovatiepartnerschap te beëindigen of, bij een innovatiepartnerschap met verschillende partners, het aantal partners te verminderen door individuele overeenkomsten te beëindigen, mits de aanbestedende dienst in de aanbestedingsstukken heeft aangegeven dat hij van die mogelijkheden gebruik kan maken, alsmede de voorwaarden daarvoor.
7.2
Alvorens een innovatiepartnerschap op te zetten, houdt de aanbestedende dienst een marktconsultatie overeenkomstig punt 15, teneinde zich ervan te vergewissen dat de werken, leveringen of diensten niet bestaan op de markt of als ontwikkeling die dicht bij de markt staat.
De regelingen inzake onderhandelingen zoals bedoeld in artikel 167, lid 4, en in punt 6.5 moeten worden nageleefd.
De aanbestedende dienst beschrijft in de aanbestedingsstukken dat er behoefte is aan innovatieve werken, leveringen of diensten, en dat met de aanschaf van reeds op de markt beschikbare werken, leveringen of diensten niet in die behoefte kan worden voorzien. Daarbij wordt vermeld welke elementen van deze beschrijving de minimumeisen vormen. Dit wordt voldoende duidelijk aangegeven zodat ondernemers kennis kunnen nemen van de aard en de strekking van de gevraagde oplossing en kunnen besluiten al dan niet om deelname aan de procedure te verzoeken.
De aanbestedende dienst kan besluiten het innovatiepartnerschap met één partner te sluiten, dan wel met verschillende partners die afzonderlijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten voor hun rekening nemen.
Overeenkomsten worden uitsluitend gegund op basis van de beste prijs-kwaliteitsverhouding zoals bedoeld in artikel 170, lid 4.
7.3
In de aanbestedingsstukken bepaalt de aanbestedende dienst welke regelingen op de intellectuele-eigendomsrechten van toepassing zijn.
Door een van de partners in een innovatiepartnerschap voorgestelde oplossingen of andere door hem verstrekte vertrouwelijke inlichtingen mogen door de aanbestedende dienst niet zonder zijn instemming aan de andere partners worden meegedeeld.
De aanbestedende dienst ziet erop toe dat de structuur van het partnerschap en in het bijzonder de duur en de waarde van de verschillende fasen een afspiegeling zijn van de innovatiegraad van de voorgestelde oplossing en de reeks van onderzoeks- en innovatieactiviteiten die vereist zijn voor de ontwikkeling van een innovatieve en nog niet op de markt beschikbare oplossing. De geraamde waarde van de werken, leveringen of diensten dient in verhouding te staan tot de investering voor de ontwikkeling ervan.
8. Prijsvragen
8.1
Prijsvragen zijn onderworpen aan de regels inzake publiciteit van punt 2 en kunnen ook de toekenning van een prijs omvatten.
Bij prijsvragen met een beperkt aantal gegadigden stelt de aanbestedende dienst duidelijke en niet-discriminerende selectiecriteria vast.
Het aantal gegadigden dat wordt uitgenodigd om deel te nemen, is voldoende om voor een werkelijke mededinging te zorgen.
8.2
De jury wordt door de bevoegde ordonnateur benoemd. De jury bestaat uitsluitend uit natuurlijke personen die onafhankelijk zijn van de gegadigden die deelnemen aan de prijsvraag. Wanneer voor gegadigden die deelnemen aan de prijsvraag een bijzondere beroepskwalificatie vereist is, heeft ten minste een derde van de juryleden dezelfde of een gelijkwaardige kwalificatie.
De jury is autonoom in haar adviezen. Haar adviezen worden gegeven op basis van anoniem door de gegadigden ingediende ontwerpen en uitsluitend op grond van de criteria die in het bericht van de prijsvraag zijn vermeld.
8.3
De jury vermeldt in een door haar leden ondertekend proces-verbaal de op grond van de verdiensten van elk project gedane voorstellen, de rangschikking en haar opmerkingen.
De anonimiteit van de gegadigden wordt gehandhaafd totdat de jury haar advies heeft uitgebracht.
De jury kan de gegadigden uitnodigen de in het proces-verbaal vermelde vragen te beantwoorden, teneinde een project te verduidelijken. Van de daaruit voortvloeiende dialoog wordt een volledig proces-verbaal opgesteld.
8.4
De aanbestedende dienst neemt een gunningsbesluit waarin de naam en het adres van de geselecteerde gegadigde is vermeld, alsmede de redenen voor deze keuze in het licht van de in het bericht van de prijsvraag vermelde criteria, met name wanneer bij de keuze wordt afgeweken van de in het advies van de jury gedane voorstellen.
9. Dynamisch aankoopsysteem
9.1
Een dynamisch aankoopsysteem kan worden ingedeeld in categorieën van werken, leveringen of diensten die objectief worden vastgesteld op basis van de kenmerken van de aanbesteding in de bewuste categorie. In dat geval worden voor elke categorie selectiecriteria vastgesteld.
9.2
De aanbestedende dienst vermeldt in de aanbestedingsstukken de aard en de geraamde hoeveelheid van de beoogde aankopen, alsmede alle nodige informatie omtrent het aankoopsysteem, de gebruikte elektronische apparatuur en de nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.
9.3
De aanbestedende dienst verleent elke ondernemer tijdens de gehele geldigheidstermijn van het dynamische aankoopsysteem de mogelijkheid te verzoeken om deelname aan het systeem. Hij rondt zijn evaluatie van dergelijke verzoeken af binnen tien werkdagen na ontvangst, maar kan de evaluatieperiode verlengen, op voorwaarde dat tussentijds geen uitnodiging tot inschrijving wordt uitgeschreven. Aanbestedende diensten vermelden in de aanbestedingsstukken de duur van de verlengde periode die zij voornemens zijn aan te vragen.
De aanbestedende dienst deelt de gegadigde zo spoedig mogelijk mee of hij al dan niet is toegelaten tot het dynamische aankoopsysteem.
9.4
De aanbestedende dienst nodigt vervolgens alle toegelaten gegadigden uit een inschrijving in te dienen. Wanneer het dynamische aankoopsysteem in categorieën van werken, producten of diensten is ingedeeld, nodigt de aanbestedende dienst alle deelnemers die zijn toegelaten tot de categorie waarop de betrokken specifieke aanbesteding betrekking heeft, uit een inschrijving in te dienen.
De aanbestedende dienst gunt de overeenkomst aan de inschrijver die op grond van de in het aanbestedingsbericht vastgestelde gunningscriteria, de economisch meest voordelige inschrijving heeft ingediend. In voorkomende gevallen kunnen deze criteria gepreciseerd worden in de aanbestedingsstukken.
9.5
De aanbestedende dienst vermeldt de geldigheidstermijn van het dynamisch aankoopsysteem in het aanbestedingsbericht.
De aanbestedende dienst gebruikt dit systeem niet om de mededinging te hinderen, te beperken of te vervalsen.
10. Concurrentiegerichte dialoog
10.1
De aanbestedende dienst specificeert zijn behoeften en eisen, de gunningscriteria en een indicatief tijdschema in het aanbestedingsbericht of in een beschrijvend document.
Hij gunt de overeenkomst aan de inschrijving die de beste prijs-kwaliteitverhouding biedt.
10.2
De aanbestedende dienst treedt met de gegadigden die aan de selectiecriteria voldoen in dialoog om na te gaan en te bepalen welke middelen geschikt zijn om zo goed mogelijk in zijn behoeften te voorzien. Tijdens die dialoog kan de aanbestedende dienst alle aspecten van de aanbesteding met de geselecteerde gegadigden bespreken, evenwel zonder de behoeften en eisen en gunningscriteria zoals bedoeld in punt 10.1 te wijzigen.
Tijdens de dialoog waarborgt de aanbestedende dienst de gelijke behandeling van alle deelnemers, alsmede de geheimhouding van de voorgestelde oplossingen of van andere door een inschrijver verstrekte vertrouwelijke inlichtingen, tenzij deze met de verspreiding ervan instemt.
De concurrentiegerichte dialoog kan in opeenvolgende fasen verlopen, zodat het aantal te bespreken oplossingen kan worden beperkt door toepassing van de gunningscriteria, mits die mogelijkheid in het aanbestedingsbericht of in het beschrijvende document wordt vermeld.
10.3
De aanbestedende dienst zet de dialoog voort totdat hij kan aangeven met welke oplossing of oplossingen in zijn behoeften kan worden voorzien.
De aanbestedende dienst verzoekt de inschrijvers, na hun de beëindiging van de dialoog te hebben meegedeeld, hun definitieve inschrijvingen in te dienen op basis van de tijdens de dialoog voorgestelde en nader toegelichte oplossing of oplossingen. Die inschrijvingen bevatten alle vereiste en noodzakelijke elementen voor de uitvoering van het project.
Op verzoek van de aanbestedende dienst kunnen die definitieve inschrijvingen worden toegelicht, gepreciseerd en geoptimaliseerd mits dit de essentiële aspecten van de inschrijving of de aanbestedingsstukken ongewijzigd laat.
De aanbestedende dienst kan met de inschrijver die de inschrijving met de beste prijs-kwaliteitverhouding heeft ingediend, overeenkomen de in de inschrijving vervatte toezeggingen te bevestigen, mits dit niet tot gevolg heeft dat wezenlijke aspecten van de inschrijving worden gewijzigd en niet tot vervalsing van de mededinging of tot discriminatie kan leiden.
10.4
De aanbestedende dienst kan de te betalen vergoedingen specificeren aan de geselecteerde gegadigden die aan de dialoog deelnemen.
11. Gebruik van de onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking van een aanbestedingsbericht
11.1
De aanbestedende dienst die gebruikmaakt van de onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking van een aanbestedingsbericht dient de regels in acht te nemen die inzake onderhandelingen zijn vastgesteld in artikel 167, lid 4, en in punt 6.5.
De aanbestedende dienst kan, ongeacht de geraamde waarde van de overeenkomst, gebruikmaken van de onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking van een aanbestedingsbericht in de volgende gevallen:
- a)
indien geen of geen geschikte inschrijvingen of geen of geen geschikte verzoeken tot deelneming zoals bedoeld in punt 11.2 zijn ingediend naar aanleiding van:
- i)
een openbare procedure;
- ii)
een niet-openbare procedure;
- iii)
een mededingingsprocedure met onderhandeling waarbij een aanbestedingsbericht is bekendgemaakt.
Nadat die procedure is doorlopen, mits de oorspronkelijke aanbestedingsstukken niet wezenlijk worden gewijzigd;
- b)
indien de werken, leveringen of diensten alleen kunnen worden verricht door één bepaalde ondernemer onder de voorwaarden van punt 11.3 en om een van de volgende redenen:
- i)
de aanbesteding heeft het vervaardigen of verwerven van een uniek kunstwerk of het leveren van een artistieke prestatie ten doel;
- ii)
mededinging ontbreekt om technische redenen;
- iii)
exclusieve rechten, met inbegrip van intellectuele-eigendomsrechten, moeten worden gewaarborgd;
- c)
in strikt noodzakelijke gevallen waarin het vanwege dwingende spoed als gevolg van onvoorziene gebeurtenissen die niet aan de aanbestedende dienst te wijten zijn, onmogelijk is de in de punten 24, 26 en 42 bedoelde termijnen in acht te nemen.
Na een in artikel 163, lid 6, bedoelde crisisverklaring kan de bevoegde ordonnateur zich slechts op een dergelijke crisisverklaring beroepen indien de specifieke aanbestedingsprocedure gerechtvaardigd is door een situatie van dringende noodzaak die het gevolg is van de crisis;
- d)
indien een overeenkomst voor diensten voortvloeit uit een prijsvraag voor ontwerpen en moet worden gegund aan de winnaar of aan één van de winnaars; in het laatstgenoemde geval worden alle winnaars uitgenodigd om aan de onderhandelingen deel te nemen;
- e)
voor nieuwe diensten of werken, bestaande uit de herhaling van soortgelijke diensten of werken, die door dezelfde aanbestedende dienst worden toevertrouwd aan de ondernemer waaraan de oorspronkelijke overeenkomst is gegund, mits die diensten of werken overeenstemmen met een basisproject waarvoor de oorspronkelijke overeenkomst was gegund na publicatie van het aanbestedingsbericht, onder de in punt 11.4 genoemde voorwaarden;
- f)
in het geval van overeenkomsten voor leveringen:
- i)
voor aanvullende leveringen die ofwel zijn bestemd voor gedeeltelijke vernieuwing van leveringen of installaties, ofwel voor de uitbreiding van bestaande leveringen of installaties, indien de verandering van leverancier de aanbestedende dienst ertoe zou verplichten leveringen te verwerven met andere technische eigenschappen, zodat incompatibiliteit ontstaat of zich onevenredige technische moeilijkheden bij het gebruik en het onderhoud voordoen; indien de instellingen van de Unie voor eigen rekening overeenkomsten gunnen, is de looptijd van dergelijke overeenkomsten niet langer dan drie jaar;
- ii)
indien het producten betreft die uitsluitend voor onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling worden vervaardigd; dergelijke overeenkomsten omvatten echter niet de productie in grote hoeveelheden met het oog op commerciële haalbaarheid of om de kosten van onderzoek en ontwikkeling terug te verdienen;
- iii)
voor op een grondstoffenmarkt genoteerde en aangekochte producten;
- iv)
voor aankopen van leveringen tegen bijzonder gunstige voorwaarden, hetzij bij een ondernemer die definitief zijn handelsactiviteiten stopzet, hetzij bij de curator in geval van een insolventieprocedure, een regeling met schuldeisers, of een in het nationale recht bestaande procedure van dezelfde aard;
- v)
voor de aankoop van geneesmiddelen voor menselijk gebruik of medische tegenmaatregelen, alsook voor producten die de uitroeiing of inperking van bepaalde dierziekten, zoönosen en quarantaineorganismen bij planten mogelijk maken, mits aan een van de volgende voorwaarden is voldaan: deze producten zijn innovatief, ze zijn niet gemakkelijk beschikbaar op de markt of er is behoefte aan een direct beschikbare oplossing;
- g)
voor onroerendgoedovereenkomsten, na onderzoek van de plaatselijke markt;
- h)
voor de volgende overeenkomsten:
- i)
juridische vertegenwoordiging door een advocaat in de zin van artikel 1 van Richtlijn 77/249/EEG van de Raad (1) in arbitrage of bemiddeling of gerechtelijke procedures;
- ii)
juridisch advies dat wordt gegeven ter voorbereiding van de in punt i) bedoelde procedures of indien er concrete aanwijzingen zijn en er een grote kans bestaat dat over de kwestie waarop het advies betrekking heeft, een dergelijke procedure zal worden gevoerd, mits het advies door een advocaat is gegeven in de zin van artikel 1 van Richtlijn 77/249/EEG;
- iii)
arbitrage en bemiddeling;
- i)
overeenkomsten die geheim zijn verklaard of overeenkomsten waarvan de uitvoering overeenkomstig de geldende administratieve bepalingen met bijzondere veiligheidsmaatregelen gepaard moet gaan of wanneer de bescherming van de wezenlijke belangen van de Unie zulks vereist en die belangen niet met andere middelen kunnen worden gevrijwaard; dergelijke maatregelen kunnen bestaan uit voorschriften ter bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie die de aanbestedende dienst in een aanbestedingsprocedure ter beschikking stelt;
- j)
leningen, al dan niet in samenhang met de uitgifte, de aankoop, de verkoop en de overdracht van effecten of andere financiële instrumenten in de zin van Richtlijn 2014/65/EU;
- k)
de aankoop van openbare communicatienetwerken en elektronische-communicatiediensten in de zin van Richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad (2);
- l)
diensten die worden verleend door een internationale organisatie zoals bedoeld in artikel 159, lid 1, of een lidstaatsorganisatie, indien deze volgens haar statuten of de akte van oprichting niet aan openbare procedures mag deelnemen;
- m)
indien is besloten een nieuwe delegatie van de Unie te openen in een derde land of een delegatie opnieuw te openen na een tijdelijke sluiting, voor alle overeenkomsten die door of uitsluitend in het belang van delegaties van de Unie worden gegund, gedurende het eerste jaar volgend op de datum van een dergelijk besluit.
11.2
Een inschrijving wordt ongeschikt bevonden als zij niet relevant is voor het voorwerp van de overeenkomst. Een inschrijving of een verzoek tot deelneming wordt ongeschikt geacht wanneer de deelnemer geen toegang heeft tot aanbestedingen, zoals bedoeld in de artikelen 179, 180, en 182, in een uitsluitingssituatie verkeert in de zin van artikel 138, lid 1, of niet aan de selectiecriteria voldoet.
11.3
De in punt 11.1, tweede alinea, b), ii) en iii), genoemde uitzonderingen gelden alleen als er geen redelijk alternatief of substituut bestaat en het ontbreken van mededinging niet het gevolg is van kunstmatige beperking van de voorwaarden van de aanbesteding.
11.4
In de gevallen bedoeld in punt 11.1, tweede alinea, e), worden in het basisproject de omvang van mogelijke nieuwe werken of diensten en de voorwaarden waaronder deze worden gegund, vermeld. Bij de oproep tot mededinging voor de aanbesteding van het basisproject wordt aangekondigd dat de onderhandelingsprocedure kan worden toegepast en het geraamde totaalbedrag voor de daaropvolgende werken of diensten wordt in aanmerking genomen voor de toepassing van de in artikel 178, lid 1, of in artikel 181, lid 1, bedoelde drempelwaarden op het gebied van extern optreden. Wanneer de instellingen van de Unie voor eigen rekening overeenkomsten gunnen, wordt van deze procedure slechts zolang de uitvoering van de oorspronkelijke overeenkomst loopt en gedurende een periode van drie jaar volgende op de sluiting ervan gebruikgemaakt.
12. Gebruik van een mededingingsprocedure met onderhandeling of de concurrentiegerichte dialoog
12.1
De aanbestedende dienst die gebruikmaakt van de mededingingsprocedure met onderhandeling of de concurrentiegerichte dialoog dient de regels in acht te nemen die inzake onderhandelingen zijn vastgesteld in artikel 167, lid 4, en in punt 6.5. De aanbestedende dienst kan, ongeacht het geraamde waarde van de overeenkomst, gebruikmaken van deze procedures in de volgende gevallen:
- a)
indien alleen onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen als gespecificeerd in de punten 12.2 en 12.3 worden ingediend naar aanleiding van een openbare of een niet-openbare procedure nadat deze procedure is doorlopen, mits de oorspronkelijke aanbestedingsstukken niet wezenlijk worden gewijzigd;
- b)
met betrekking tot werken, leveringen of diensten die aan één of meer van de volgende criteria voldoen:
- i)
er kan niet worden voorzien in de behoeften van de aanbestedende dienst zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen;
- ii)
de werken, leveringen of diensten omvatten ontwerp- of innovatieve oplossingen;
- iii)
de overeenkomst kan niet worden gegund zonder voorafgaande onderhandelingen, wegens specifieke omstandigheden die verband houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële voorwaarden van de overeenkomst of de risico's die verbonden zijn met het voorwerp van de overeenkomst;
- iv)
de technische specificaties kunnen door de aanbestedende dienst niet nauwkeurig genoeg worden vastgesteld door verwijzing naar een norm, zoals bedoeld in punt 17.4;
- c)
voor concessieovereenkomsten;
- d)
voor de overeenkomsten voor diensten zoals bedoeld in bijlage XIV bij Richtlijn 2014/24/EU;
- e)
voor andere overeenkomsten voor diensten voor onderzoek en ontwikkeling dan die van CPV-codes 73000000-2 tot 73120000-9, 73300000-5, 73420000-2 en 73430000-5 als bepaald in Verordening (EG) nr. 2195/2002 tenzij de voordelen uitsluitend ten goede komen aan de aanbestedende dienst voor het gebruik ervan bij het verrichten van zijn eigen werkzaamheden of tenzij de verleende dienst volledig door de aanbestedende dienst wordt betaald;
- f)
voor overeenkomsten voor diensten voor de aankoop, ontwikkeling, productie of coproductie van programmamateriaal bestemd voor audiovisuele diensten of mediadiensten, zoals gedefinieerd in Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad (3), of radio-omroepdiensten of overeenkomsten betreffende zendtijd of betreffende de levering van programma's.
12.2
Een inschrijving wordt onregelmatig geacht in elk van de volgende gevallen:
- a)
wanneer zij niet voldoet aan de minimumvereisten in de aanbestedingsstukken;
- b)
wanneer zij niet in overeenstemming is met de voorschriften voor de indiening in artikel 171, lid 3;
- c)
indien de inschrijver wordt afgewezen op grond van artikel 143, lid 1, eerste alinea, punt b) of c);
- d)
indien de aanbestedende dienst de inschrijving als abnormaal laag heeft aangemerkt.
12.3
Een inschrijving wordt onaanvaardbaar geacht in elk van de volgende gevallen:
- a)
indien de prijs het door de aanbestedende dienst begrote bedrag, vastgesteld en gedocumenteerd vóór de aanvang van de aanbestedingsprocedure, overschrijdt;
- b)
wanneer de inschrijving niet voldoet aan de minimale kwaliteitsniveaus voor de gunningscriteria.
12.4
In de gevallen bedoeld in punt 12.1, a), is de aanbestedende dienst niet verplicht tot het publiceren van een aanbestedingsbericht indien in de mededingingsprocedure met onderhandeling alle inschrijvers worden opgenomen die voldoen aan de uitsluitings- en selectiecriteria, met uitzondering van inschrijvers die een als abnormaal laag aangemerkte inschrijving hebben ingediend.
13. Procedure na een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling
13.1
Voor overeenkomsten waarvan de waarde lager is dan de in artikel 178, lid 1, of artikel 181, lid 1, bedoelde drempelwaarden kan de aanbestedende dienst, onverminderd de punten 11 en 12, gebruikmaken van een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling met het oog op:
- a)
het maken van een voorselectie van gegadigden die zullen worden uitgenodigd in te schrijven bij toekomstige niet-openbare uitnodigingen tot inschrijving;
- b)
het samenstellen van een lijst van verkopers die zullen worden uitgenodigd om verzoeken tot deelneming of inschrijvingen in te dienen.
13.2
De lijst die uit een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling voortvloeit, is ten hoogste vier jaar geldig, te rekenen vanaf de datum van publicatie van het in punt 3.1 bedoelde bericht.
De in de eerste alinea bedoelde lijst kan uit deellijsten bestaan.
Belangstellende ondernemers kunnen op elk tijdstip van de geldigheidsduur van de lijst blijken van belangstelling indienen, behalve tijdens de laatste drie maanden van die geldigheidsduur.
13.3
In geval van een overeenkomst nodigt de aanbestedende dienst alle in de lijst of deellijsten opgenomen gegadigden of verkopers uit om:
- a)
een inschrijving in te dienen in het in punt 13.1, a), bedoelde geval;
- b)
in het in punt 13.1, b), bedoelde geval:
- i)
inschrijvingen in te dienen, vergezeld van documenten betreffende de uitsluitings- en selectiecriteria;
- ii)
documenten over te leggen betreffende de uitsluitings- en selectiecriteria, en in een tweede fase, voor degenen die aan die criteria voldoen, inschrijvingen in te dienen.
14. Middelgrote overeenkomsten en overeenkomsten van geringe en zeer geringe waarde
14.1
Middelgrote overeenkomsten en overeenkomsten van geringe en zeer geringe waarde kunnen worden gegund door middel van een onderhandelingsprocedure overeenkomstig de regels inzake onderhandelingen van artikel 167, lid 4, en van punt 6.5. Alleen gegadigden die gelijktijdig en schriftelijk door de aanbestedende dienst worden uitgenodigd, dienen een eerste inschrijving in.
14.2
Een overeenkomst met een waarde van meer dan 60 000 EUR die lager is dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden is een middelgrote overeenkomst. Voor overeenkomsten die door of uitsluitend in het belang van delegaties van de Unie in derde landen worden gegund, wordt een overeenkomst met een waarde van meer dan 100 000 EUR en minder dan 300 000 EUR geacht een middelgrote overeenkomst te zijn. Op dergelijke overeenkomsten zijn de punten 3.1, 6.1 en 6.4 van toepassing.
14.3
Een overeenkomst met een waarde van niet meer dan 60 000 EUR, of 100 000 EUR voor overeenkomsten die door of uitsluitend in het belang van delegaties van de Unie in derde landen worden gegund, maar die de in punt 14.4 bepaalde drempelwaarde overschrijdt, wordt geacht van geringe waarde te zijn. Op dergelijke overeenkomsten zijn de punten 3.1, 6.2 en 6.4 van toepassing.
14.4
Een overeenkomst met een waarde van niet meer dan 15 000 EUR is een overeenkomst van zeer geringe waarde. Op dergelijke overeenkomst is punt 6.3 van toepassing. Voor overeenkomsten die door of uitsluitend in het belang van delegaties van de Unie in derde landen worden gegund, wordt een overeenkomst met een waarde van ten hoogste 20 000 EUR geacht van zeer geringe waarde te zijn.
14.5
Betalingen voor uitgaven van niet meer dan 1 000 EUR, of 20 000 EUR voor delegaties van de Unie in derde landen, kunnen eenvoudig op factuur geschieden, zonder voorafgaande aanvaarding van een inschrijving.
15. Voorafgaande marktconsultatie
15.1
Met het oog op voorafgaande marktconsultatie kunnen aanbestedende diensten advies van onafhankelijke deskundigen of instanties of van ondernemers inwinnen of ontvangen. Dat advies kan worden gebruikt bij de planning en uitvoering van de aanbestedingsprocedure, mits dit advies niet leidt tot vervalsing van de mededinging en geen aanleiding geeft tot schending van de beginselen van non-discriminatie en transparantie.
15.2
Indien een ondernemer de aanbestedende dienst heeft geadviseerd of anderszins betrokken is geweest bij de voorbereiding van de aanbestedingsprocedure, neemt de aanbestedende dienst passende maatregelen zoals bedoeld in artikel 143 om ervoor te zorgen dat de mededinging niet wordt vervalst door de deelneming van die ondernemer in de toekenningsprocedure.
16. Aanbestedingsstukken
16.1
De aanbestedingsstukken omvatten:
- a)
in voorkomend geval, het aanbestedingsbericht of een andere van de in de punten 2 tot en met 5 bedoelde publiciteitsmaatregelen;
- b)
de uitnodiging tot inschrijving;
- c)
het bestek of de beschrijvende stukken in het geval van een concurrentiegerichte dialoog, met inbegrip van de technische specificaties en de relevante criteria;
- d)
de ontwerpovereenkomst, gebaseerd op de modelovereenkomst.
Punt d) van de eerste alinea geldt niet in gevallen waarin de modelovereenkomst wegens uitzonderlijke en naar behoren gemotiveerde omstandigheden niet kan worden gebruikt.
16.2
De uitnodiging tot inschrijving vermeldt:
- a)
de regels voor de indiening van de inschrijvingen, in het bijzonder voor de geheimhouding tot het moment van opening, de uiterste datum en het uiterste tijdstip voor de ontvangst van de inschrijvingen en het adres waar deze naartoe moeten worden gezonden of afgeleverd, of het internetadres in geval van elektronische indiening;
- b)
dat het indienen van een inschrijving betekent dat de in de aanbestedingsstukken gestelde voorwaarden worden aanvaard en dat dergelijke inschrijving de contractant bindt gedurende de uitvoering van de overeenkomst, indien deze aan hem wordt gegund;
- c)
de geldigheidsduur van de inschrijvingen, gedurende welke de inschrijver alle voorwaarden van zijn inschrijving handhaaft;
- d)
het verbod op elk contact tussen de aanbestedende dienst en de inschrijver gedurende het verloop van de procedure, behalve in uitzonderingsgevallen, onder de voorwaarden van artikel 172, alsmede de precieze bezoekvoorwaarden, indien in een bezoek ter plaatse wordt voorzien;
- e)
de bewijsmiddelen voor de naleving van de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen;
- f)
dat het indienen van een inschrijving impliceert dat de inschrijver aanvaardt kennisgeving van het resultaat van de procedure langs elektronische weg te ontvangen.
16.3
Het bestek vermeldt:
- a)
de uitsluitings- en selectiecriteria;
- b)
de gunningscriteria van de overeenkomst en het relatieve gewicht ervan of, indien om objectieve redenen geen weging mogelijk is, de dalende volgorde van belangrijkheid van deze criteria, die ook van toepassing is op varianten indien zij in het aanbestedingsbericht toegestaan zijn;
- c)
de in punt 17 bedoelde technische specificaties;
- d)
indien varianten zijn toegestaan, de minimumeisen waaraan zij moeten voldoen;
- e)
de toepassing van het protocol nr. 7 betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie bij het VEU en het VWEU, of, in voorkomend geval, het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer of het Verdrag van Wenen inzake consulaire betrekkingen;
- f)
de verplichting aan te geven in welke land de inschrijvers gevestigd zijn en op verzoek de bewijsstukken over te leggen die volgens het recht van dat land gewoonlijk worden aanvaard;
- g)
als het gaat om een dynamisch aankoopsysteem of elektronische catalogi, informatie over de gebruikte elektronische apparatuur en de nadere technische bepalingen en specificaties die voor de verbinding zijn vereist;
- h)
de verplichting om de aanbestedende dienst in kennis te stellen van de buitenlandse financiële bijdragen die in de laatste drie jaar voorafgaand aan de aanmelding zijn ontvangen, of, indien dergelijke bijdragen niet moeten worden aangemeld op grond van artikel 29, lid 1, van Verordening (EU) 2022/2560, een verklaring waarin alle ontvangen buitenlandse financiële bijdragen zijn vermeld en waarin wordt bevestigd dat die bijdragen niet hoeven te worden aangemeld overeenkomstig de desbetreffende, op grond van artikel 47, lid 1, van die verordening vastgestelde uitvoeringshandelingen.
Met betrekking tot punt h) worden overeenkomstig artikel 4, lid 3, van Verordening (EU) 2022/2560 buitenlandse financiële bijdragen waarvan het totale bedrag per betrokken derde land lager is dan het bedrag aan de-minimissteun zoals vastgesteld in artikel 3, lid 2, van Verordening (EU) 2023/2831 van de Commissie (4) in de periode van drie opeenvolgende jaren voorafgaand aan de verklaring, niet in die verklaring opgenomen. Buitenlandse financiële bijdragen worden aangemeld, tenzij anders is bepaald, overeenkomstig de desbetreffende uitvoeringshandelingen die zijn vastgesteld op basis van artikel 47, lid 1, van Verordening (EU) 2022/2560.
16.4
De ontwerpovereenkomst vermeldt:
- a)
de vooraf gefixeerde schadevergoeding bij niet-naleving van de bepalingen ervan;
- b)
de vermeldingen die overeenkomstig artikel 111 op de facturen of de ondersteunende bewijsstukken moeten worden aangebracht;
- c)
dat, wanneer de instellingen van de Unie voor eigen rekening overeenkomsten gunnen, op de overeenkomst het Unierecht van toepassing is, zo nodig aangevuld met nationaal recht of, als dit noodzakelijk is voor onroerendgoedovereenkomsten, uitsluitend het nationale recht;
- d)
de in geval van geschil bevoegde rechter;
- e)
dat de contractant gebonden is door de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het op grond van het Unierecht, het nationaal recht of collectieve overeenkomsten, dan wel op grond van de in bijlage X bij Richtlijn 2014/24/EU vermelde internationale sociale- en milieu-overeenkomsten vastgestelde milieu-, sociaal en arbeidsrecht;
- f)
of de overdracht van intellectuele-eigendomsrechten vereist zal zijn;
- g)
dat de in de inschrijving vermelde prijs vast en niet voor herziening vatbaar is, of volgens welke voorwaarden en formules de prijs tijdens de uitvoering van de overeenkomst kan worden herzien.
Voor de toepassing van punt g) van de eerste alinea houdt de aanbestedende dienst, indien de overeenkomst in een herziening van de prijzen voorziet, met name rekening met:
- a)
het voorwerp van de aanbesteding en de economische conjunctuur waarin zij wordt uitgevoerd;
- b)
de aard van de overeenkomst en van de taken en de duur van de overeenkomst;
- c)
de financiële belangen van de aanbestedende dienst.
De punten c) en d) van de eerste alinea kunnen buiten toepassing worden verklaard voor overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, l), ondertekende overeenkomsten.
17. Technische specificaties
17.1
De technische specificaties moeten de ondernemers gelijke toegang tot de aanbestedingsprocedures waarborgen en mogen niet tot gevolg hebben dat ongerechtvaardigde belemmeringen voor de openstelling van aanbestedingen voor mededinging worden geschapen.
In de technische specificaties worden de voor werken, leveringen of diensten gestelde kenmerken voorgeschreven, met inbegrip van minimumeisen, zodat zij beantwoorden aan het gebruik waarvoor zij door de aanbestedende dienst zijn bestemd.
17.2
De in punt 17.1 bedoelde kenmerken omvatten in voorkomend geval:
- a)
de kwaliteitsniveaus;
- b)
de milieuprestaties en klimaatprestaties;
- c)
de conformiteitsbeoordelingsprocedures en -niveaus;
- d)
prestaties of het gebruik van de levering;
- e)
de veiligheid of de afmetingen, waaronder begrepen de voor leveringen geldende voorschriften inzake handelsbenaming en gebruiksaanwijzing, en voor alle overeenkomsten de terminologie, symbolen, proefnemingen en proefnemingsmethoden, verpakking, markering en etikettering, productieprocessen en -methoden;
- f)
voor overeenkomsten voor werken, de kwaliteitsbewakingsprocedures alsmede de voorschriften voor het berekenen en het ontwerpen van het werk, de voorwaarden voor proefnemingen, controle en oplevering van de werken, alsmede de bouwtechnieken of bouwwijzen en alle andere voorwaarden van technische aard die de aanbestedende dienst bij bijzondere dan wel algemene maatregel kan voorschrijven met betrekking tot de voltooide werken en de materialen of bestanddelen waaruit zij zijn samengesteld.
17.3
De technische specificaties worden zo opgesteld dat ze voor alle aankopen die bestemd zijn voor gebruik door natuurlijke personen, toegankelijkheidscriteria voor personen met een handicap of de geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers omvatten, uitgezonderd in naar behoren gemotiveerde gevallen.
Indien middels een rechtshandeling van de Unie verplichte toegankelijkheidsvoorschriften zijn vastgesteld, worden de technische specificaties voor zover het de criteria voor toegankelijkheid van personen met een handicap of het ontwerp voor alle gebruikers betreft, bepaald door een verwijzing naar de desbetreffende criteria. Met betrekking tot de in artikel 2 van Richtlijn (EU) 2019/882 van het Europees Parlement en de Raad (5) bedoelde producten en diensten zijn met name de in bijlage I bij die richtlijn vermelde toegankelijkheidsvoorschriften verplichte toegankelijkheidsvoorschriften in de zin van die richtlijn.
Alle producten en diensten waarvan de kenmerken, onderdelen of functies aan de toegankelijkheidsvoorschriften in bijlage I bij Richtlijn (EU) 2019/882 voldoen, worden voor wat deze kenmerken, onderdelen en functies betreft, geacht te voldoen aan de desbetreffende toegankelijkheidsverplichtingen van deze verordening, tenzij in deze verordening anders is bepaald.
17.4
De technische specificaties worden als volgt geformuleerd:
- a)
in volgorde van voorkeur, door verwijzing naar Europese normen, Europese technische beoordelingen, de gemeenschappelijke technische specificaties, internationale normen, andere technische referentiesystemen van Europese normalisatie-instellingen, of, bij ontstentenis daarvan, de nationale equivalenten daarvan; elke verwijzing gaat vergezeld van de woorden ‘of gelijkwaardig’;
- b)
aan de hand van prestatie- of functionele eisen, inclusief milieukenmerken, mits de parameters zo nauwkeurig zijn dat de inschrijvers het voorwerp van de overeenkomst kunnen bepalen en de aanbestedende diensten de overeenkomst kunnen gunnen;
- c)
door een combinatie van de methoden van de punten a) en b).
17.5
Wanneer een aanbestedende dienst gebruikmaakt van de mogelijkheid om naar de in punt 17.4, a), bedoelde specificaties te verwijzen, wijst hij een inschrijving niet af met als reden dat deze niet beantwoordt aan de genoemde specificaties indien de inschrijver met elk passend middel tot voldoening van de aanbestedende dienst aantoont dat hij op gelijkwaardige wijze aan de in de technische specificaties gestelde eisen voldoet.
17.6
Wanneer een aanbestedende dienst gebruik maakt van de in punt 17.4, b), geboden mogelijkheid de technische specificaties in termen van prestatie of functionele eisen vast te stellen, wijst hij een inschrijving niet af die voldoet aan een nationale norm waarbij een Europese norm is omgezet, een Europese technische goedkeuring, een gemeenschappelijke technische specificatie, een internationale norm of een door een Europees normalisatieorgaan ingesteld technisch referentiesysteem, indien deze specificaties betrekking hebben op de door de aanbestedende dienst vastgestelde prestatie of functionele eisen.
De inschrijver is gehouden tot voldoening van de aanbestedende dienst met elk passend middel aan te tonen, dat de werken, leveringen of diensten aan de door de aanbestedende dienst bepaalde prestatie-eisen of functionele eisen voldoen.
17.7
Wanneer een aanbestedende dienst het voornemen heeft werken, leveringen of diensten met specifieke milieu-, sociale of andere kenmerken aan te kopen kan hij een specifiek keurmerk of overeenstemming met specifieke eisen van een keurmerk verlangen, mits aan alle volgende voorwaarden is voldaan:
- a)
de keurmerkeisen hebben alleen betrekking op criteria die verband houden met het voorwerp van de overeenkomst en zijn geschikt voor de omschrijving van de kenmerken van de aankoop;
- b)
de keurmerkeisen zijn gebaseerd op objectief controleerbare en niet-discriminerende criteria;
- c)
het keurmerk is vastgesteld in een open en transparante procedure waaraan alle belanghebbenden kunnen deelnemen;
- d)
het keurmerk is voor alle betrokken partijen toegankelijk;
- e)
de keurmerkeisen worden vastgesteld door een derde waarover de ondernemer die het keurmerk aanvraagt, geen beslissende invloed uitoefent.
De aanbestedende diensten kunnen eisen dat ondernemers als bewijs van conformiteit met de aanbestedingsstukken een testverslag of certificaat verstrekken van een in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en de Raad (6) geaccrediteerde conformiteitsbeoordelingsinstantie of een gelijkwaardige conformiteitsbeoordelingsinstantie.
17.8
Aanbestedende diensten aanvaarden andere dan de in punt 17.7 bedoelde geschikte bewijsmiddelen, zoals een technisch dossier van de fabrikant, wanneer de betrokken ondernemer geen toegang had tot de certificaten of testverslagen of niet in de mogelijkheid was binnen de desbetreffende termijnen deze te verkrijgen of een specifiek keurmerk te verkrijgen, mits het ontbreken van toegang de betrokken ondernemer niet valt aan te rekenen, en op voorwaarde dat de betrokken ondernemer daarbij aantoont dat de door hem geleverde werken, leveringen of diensten voldoen aan de eisen van het keurmerk of de specifieke eisen die door de aanbestedende dienst worden aangegeven.
17.9
Behalve indien dit door het voorwerp van de overeenkomst gerechtvaardigd is, mag in de technische specificaties geen melding worden gemaakt van een bepaald fabricaat of een bepaalde herkomst of van een bijzondere werkwijze die kenmerkend is voor de producten of diensten van een bepaalde ondernemer, en evenmin van een merk, een octrooi of een type, een bepaalde oorsprong of een bepaalde productie, waardoor bepaalde producten of bepaalde ondernemers worden bevoordeeld of geëlimineerd.
Deze vermelding is bij wijze van uitzondering toegestaan wanneer een voldoende gedetailleerde en begrijpelijke omschrijving van het voorwerp van de overeenkomst niet mogelijk is. Een dergelijke vermelding of verwijzing gaat vergezeld van de woorden ‘of gelijkwaardig’.
18. Uitsluitings- en selectiecriteria
18.1
Voor de toepassing van artikel 139 aanvaardt de aanbestedende dienst het Uniform Europees Aanbestedingsdocument (UEA) zoals bedoeld in Richtlijn 2014/24/EU of, bij gebreke daarvan, een ondertekende en gedateerde verklaring op erewoord.
Ondernemers kunnen het reeds in een vorige aanbestedingsprocedure gebruikte UEA of de reeds in een vorige aanbestedingsprocedure gebruikte ondertekende en gedateerde verklaring op erewoord opnieuw gebruiken, mits zij bevestigen dat de daarin opgenomen informatie nog steeds correct is.
De veronderstelde geselecteerde inschrijver levert binnen een door de aanbestedende dienst vastgestelde termijn en vóór de gunning van de overeenkomst, in de volgende gevallen het bewijs dat hij of zij niet in een van de in artikel 138, lid 1, vermelde uitsluitingssituaties verkeert en dat de UEA of de verklaring op erewoord correct is:
- a)
voor overeenkomsten die door de instellingen van de Unie worden gegund, met een waarde gelijk aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden;
- b)
in afwijking van punt a) van deze alinea, voor overeenkomsten op het gebied van extern optreden met een waarde gelijk aan of hoger dan de in punt 39.2, a) bedoelde drempelwaarden en voor overeenkomsten die door of in het belang van delegaties van de Unie in derde landen worden gegund, met een waarde gelijk aan of hoger dan 300 000 EUR.
In afwijking van de derde alinea kan de aanbestedende dienst in een uiterst spoedeisende situatie als gevolg van een crisis, de veronderstelde geselecteerde inschrijver, verzoeken binnen een redelijke termijn na het besluit tot gunning van de overeenkomst maar vóór de ondertekening van de overeenkomst, het in de derde alinea bedoelde bewijs in te dienen, onder de in artikel 163, lid 6, bedoelde voorwaarden.
18.2
De aanbestedende dienst vermeldt in de aanbestedingsstukken de selectiecriteria, de minimale geschiktheidsniveaus en het nodige bewijs ter staving van die geschiktheid. Alle voorwaarden houden verband met en staan in verhouding tot het voorwerp van de overeenkomst.
De aanbestedende dienst vermeldt in de aanbestedingsstukken hoe combinaties van ondernemers moeten voldoen aan de selectiecriteria, met inachtneming van punt 18.6.
Wanneer een overeenkomst in percelen is onderverdeeld, kan de aanbestedende dienst minimale geschiktheidsniveaus vaststellen voor elk afzonderlijk perceel. Hij kan aanvullende minimale geschiktheidsniveaus vaststellen indien meerdere percelen worden gegund aan dezelfde contractant.
18.3
Met betrekking tot de geschiktheid om de beroepsactiviteit uit te oefenen, kan de aanbestedende dienst verlangen dat de ondernemer voldoet aan ten minste één van de volgende voorwaarden:
- a)
ingeschreven zijn in een beroeps- of handelsregister, uitgezonderd wanneer de ondernemer een internationale organisatie is;
- b)
voor overeenkomsten voor diensten, beschikken over een bepaalde vergunning waaruit blijkt dat hij gemachtigd is de dienst te verlenen in zijn land van vestiging of lid zijn van een bepaalde beroepsorganisatie.
18.4
Op het ogenblik van de indiening van de verzoeken tot deelneming of de inschrijvingen, aanvaardt de aanbestedende dienst het Uniform Europees Aanbestedingsdocument (UEA) of, bij gebreke daarvan, een verklaring op erewoord waaruit blijkt dat de gegadigde of inschrijver voldoet aan de selectiecriteria. Bij overeenkomsten van zeer geringe waarde kan van het vereiste om een UEA of een verklaring op erewoord in te dienen worden afgeweken.
De aanbestedende dienst kan inschrijvers en gegadigden tijdens de procedure te allen tijde verzoeken een bijgewerkte eigen verklaring of de vereiste ondersteunende documenten geheel of gedeeltelijk in te dienen wanneer dit noodzakelijk is voor het goede verloop van de procedure.
De aanbestedende dienst verzoekt, overeenkomstig het bestek, ofwel de gegadigden of inschrijvers actuele bewijsstukken in te dienen ofwel de veronderstelde geselecteerde inschrijver actuele bewijsstukken in te dienen voordat het gunningsbesluit wordt genomen, behalve wanneer hij deze reeds heeft ontvangen in het kader van een andere procedure en mits de documenten nog steeds actueel zijn of rechtstreeks kunnen worden verkregen door raadpleging van een gratis toegankelijke nationale databank.
In afwijking van de derde alinea van dit lid kan de aanbestedende dienst in een uiterst spoedeisende situatie als gevolg van een crisis, de veronderstelde geselecteerde inschrijver, verzoeken binnen een redelijke termijn na het besluit tot gunning van de overeenkomst maar vóór de ondertekening van de overeenkomst, het in de derde alinea van dit lid bedoelde bewijs in te dienen, onder de in artikel 163, lid 6, bedoelde voorwaarden.
De aanbestedende dienst verlangt van de ondernemers en, in voorkomend geval, de entiteiten waarop de ondernemers voornemens zijn een beroep te doen, en de beoogde subcontractanten dat zij een verklaring op erewoord ondertekenen waarin wordt bevestigd dat er geen sprake is van conflicterende belangen op beroepsvlak, en dat zij, op verzoek van de aanbestedende dienst, indien nodig alle relevante informatie zullen verstrekken.
18.5
De aanbestedende dienst mag, wanneer zijn risicobeoordeling dit toelaat, in de volgende gevallen beslissen geen bewijs te verlangen van de wettelijke, juridische, financiële, economische, technische en beroepsmatige geschiktheid van ondernemers:
- a)
procedures voor overeenkomsten die door de instellingen van de Unie voor eigen rekening worden gegund, met een waarde onder de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarde;
- b)
procedures voor overeenkomsten in het kader van extern optreden met een waarde onder de in artikel 181, lid 1, bedoelde drempelwaarden;
- c)
procedures voor overeenkomsten die zijn gegund overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, b), e), f), i) en iv), h) en l).
Wanneer de aanbestedende dienst beslist geen bewijs te eisen van de wettelijke, juridische, financiële, economische, technische en beroepsmatige geschiktheid van ondernemers, wordt geen voorfinanciering verricht, behalve in met redenen omklede gevallen.
18.6
Een ondernemer kan zich in voorkomend geval en voor een bepaalde overeenkomst beroepen op de draagkracht van andere entiteiten, ongeacht de juridische aard van zijn banden met die entiteiten. In dat geval toont hij de aanbestedende dienst aan dat hij werkelijk kan beschikken over de voor de uitvoering van de overeenkomst noodzakelijk middelen van die entiteiten, bijvoorbeeld door overlegging van de verbintenis daartoe van deze entiteiten.
Met betrekking tot de technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid beroept een ondernemer zich slechts op de capaciteiten van andere entiteiten wanneer laatstgenoemde de werken of diensten uitvoeren waarvoor die capaciteiten vereist is.
Indien een ondernemer een beroep doet op de draagkracht van andere entiteiten voor het vervullen van de economische en financiële criteria, kan de aanbestedende dienst eisen dat de ondernemer en die entiteiten hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering van de overeenkomst.
De aanbestedende dienst kan inlichtingen eisen over het gedeelte van de overeenkomst dat de inschrijver voornemens is uit te besteden en over de identiteit van de subcontractanten.
In het geval van overeenkomsten voor werken en diensten die ter plaatse onder rechtstreeks toezicht van de aanbestedende dienst moeten worden verleend, verlangt de aanbestedende dienst van de contractant dat hij aan de aanbestedende dienst de naam, contactgegevens en wettelijke vertegenwoordigers verstrekt van alle subcontractanten die bij de uitvoering van de overeenkomst betrokken zijn, alsook eventuele wijzigingen in de gegevens van subcontractanten.
18.7
De aanbestedende dienst gaat na of de entiteiten op wier draagkracht de ondernemer zich wil beroepen, ongeacht of het al dan niet gaat om subcontractanten, aan de toepasselijke selectiecriteria voldoen.
De aanbestedende dienst eist dat de ondernemer overgaat tot vervanging van een entiteit of een subcontractant die niet aan een relevant selectiecriterium voldoet.
18.8
In het geval van overeenkomsten voor werken, diensten en plaatsings- of installatiewerkzaamheden in het kader van een overeenkomst voor leveringen kan de aanbestedende dienst eisen dat bepaalde kritieke taken rechtstreeks door de inschrijver zelf worden verricht, of wanneer de inschrijving door een combinatie van ondernemers is ingediend, door een deelnemer aan die combinatie.
18.9
Voor de indiening van een inschrijving of een verzoek tot deelneming verlangt de aanbestedende dienst niet dat een combinatie van ondernemers een bepaalde rechtsvorm heeft, maar van de combinatie waaraan de overeenkomst wordt gegund kan wel het aannemen van een bepaalde rechtsvorm worden geëist, mits een dergelijke verandering voor de goede uitvoering van de overeenkomst noodzakelijk is.
19. Economische en financiële draagkracht
19.1
Om ervoor te zorgen dat ondernemers over de nodige economische en financiële draagkracht beschikken om de overeenkomst uit te voeren, kan de aanbestedende dienst met name eisen dat:
- a)
de ondernemers een bepaalde minimumjaaromzet hebben, met inbegrip van een minimumomzet op het gebied waarop de overeenkomst betrekking heeft;
- b)
de ondernemers informatie verstrekken over hun jaarrekeningen, bijvoorbeeld over de verhouding tussen de activa en de passiva;
- c)
de ondernemers een passend niveau van verzekering tegen beroepsrisico's hebben.
Voor de toepassing van de eerste alinea, punt a), bedraagt de minimumjaaromzet die van de ondernemers kan worden verlangd maximaal twee keer de geraamde jaarlijkse waarde van de overeenkomst, behalve in naar behoren gemotiveerde omstandigheden die verband houden met de aard van de aankoop en die door de aanbestedende dienst in de aanbestedingsstukken worden toegelicht.
Voor de toepassing van de eerste alinea, punt b), doet de aanbestedende dienst in de aanbestedingsstukken opgave van de methoden en criteria voor de bepaling van die verhouding.
19.2
In het geval van dynamische aankoopsystemen wordt de vereiste minimumjaaromzet berekend op basis van de verwachte maximumomvang van overeenkomsten die volgens dat systeem worden gegund.
19.3
De aanbestedende dienst bepaalt in de aanbestedingsstukken welke bewijsmiddelen door een ondernemer moeten worden geleverd om zijn economische en financiële draagkracht aan te tonen. Hij kan in het bijzonder één of meer van de volgende documenten eisen:
- a)
een passende bankverklaring of, in voorkomend geval, het bewijs van een verzekering tegen beroepsrisico's;
- b)
financiële staten of uittreksels daarvan voor een periode van ten hoogste de laatste drie afgesloten boekjaren;
- c)
een verklaring betreffende de totale omzet en, in voorkomend geval, de omzet van de bedrijfsactiviteit die het voorwerp van de overeenkomst is, over ten hoogste de laatste drie beschikbare boekjaren.
Indien de ondernemer om gegronde redenen niet in staat is de door de aanbestedende dienst gevraagde referenties over te leggen, kan hij zijn economische en financiële draagkracht aantonen met andere documenten die de aanbestedende dienst geschikt acht.
20. Technische en beroepsbekwaamheid
20.1
De aanbestedende dienst gaat overeenkomstig de punten 20.2 tot en met 20.5 na of de gegadigden of inschrijvers aan de minimumselectiecriteria betreffende de technische en beroepsbekwaamheid voldoen. De aanbestedende dienst beoordeelt ook het bestaan van conflicterende belangen op beroepsvlak zoals bedoeld in punt 20.6 op basis van een verklaring inzake conflicterende belangen op beroepsvlak en, in voorkomend geval, het verzoek om aanvullende informatie van de aanbestedende dienst uit hoofde van punt 18.4.
20.2
De aanbestedende dienst bepaalt in de aanbestedingsstukken welke bewijsmiddelen door een ondernemer moeten worden geleverd om zijn technische en beroepsbekwaamheid aan te tonen. Hij kan in het bijzonder één of meer van de volgende documenten eisen:
- a)
voor werken, leveringen waarvoor plaatsings- of installatiewerkzaamheden vereist zijn of diensten, informatie over de onderwijs- en beroepskwalificaties, vaardigheden, ervaring en deskundigheid van de personen die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering;
- b)
een lijst van:
- i)
de voornaamste leveringen of diensten die gedurende de afgelopen periode van drie jaar werden verricht, met vermelding van bedrag, datum en publiek- of privaatrechtelijke afnemer, op verzoek vergezeld van verklaringen van de afnemers;
- ii)
de werken die de afgelopen vijf jaar werden verricht, vergezeld van certificaten die bewijzen dat de belangrijkste werken naar behoren zijn uitgevoerd;
- c)
een verklaring welke de outillage, het materieel en de technische uitrusting vermeldt waarover de ondernemer voor het uitvoeren van een overeenkomst voor diensten of werken beschikt;
- d)
een beschrijving van de technische uitrusting en de middelen waarover de ondernemer beschikt om de kwaliteit te waarborgen, en een beschrijving van de studie- en onderzoeksfaciliteiten;
- e)
een opgave van de al dan niet tot de onderneming van de ondernemer behorende technici of technische organen, in het bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole;
- f)
voor leveringen: monsters, beschrijvingen of authentieke foto's, of certificaten die door als bevoegd erkende officiële instituten of diensten voor kwaliteitscontrole zijn opgesteld, waarin wordt verklaard dat duidelijk door referenties geïdentificeerde producten aan technische specificaties of normen beantwoorden;
- g)
voor werken of diensten, een verklaring betreffende het gemiddelde jaarlijkse personeelsbestand van de ondernemer en de omvang van het kaderpersoneel in de laatste drie jaren;
- h)
een vermelding van de systemen voor het beheer van de toeleveringsketen en de traceersystemen die de ondernemer kan toepassen in het kader van de uitvoering van de overeenkomst;
- i)
een vermelding van de maatregelen inzake milieubeheer die de ondernemer kan toepassen in het kader van de uitvoering van de overeenkomst.
Voor de toepassing van de eerste alinea, punt b), i), kan de aanbestedende dienst, indien dat noodzakelijk is om een toereikend mededingingsniveau te waarborgen, aangeven dat bewijs van relevante leveringen of diensten die langer dan drie jaar geleden zijn geleverd of verleend toch in aanmerking wordt genomen.
Voor de toepassing van de eerste alinea, punt b), ii), kan de aanbestedende dienst, indien noodzakelijk om een toereikend mededingingsniveau te waarborgen, aangeven dat bewijs van relevante werken die langer dan vijf jaar geleden zijn verricht toch in aanmerking wordt genomen.
20.3
Indien de leveringen of diensten van complexe aard zijn of, in uitzonderlijke gevallen, geschikt moeten zijn voor een bijzonder doel, kan de technische en beroepsmatige geschiktheid worden aangetoond door middel van een toets door de aanbestedende dienst of, namens deze, door een bevoegd officieel orgaan van het land waar de ondernemer gevestigd is, onder voorbehoud van de instemming van dat orgaan. Deze toets heeft betrekking op de technische geschiktheid van de dienstverlener en de productiemogelijkheden van de leverancier en, indien nodig, de studie- en onderzoekmiddelen waarover zij beschikken, alsmede de maatregelen die zij nemen om de kwaliteit te controleren.
20.4
Indien de aanbestedende dienst de overlegging eist van een door een onafhankelijke instantie opgestelde verklaring dat de ondernemer voldoet aan bepaalde kwaliteitsnormen, met inbegrip van normen inzake toegankelijkheid voor gehandicapten, verwijst hij naar regelingen voor kwaliteitsbewaking op basis van de desbetreffende Europese normenreeks die door geaccrediteerde instanties zijn gecertificeerd. Hij aanvaardt eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige kwaliteitsgaranties wanneer de betrokken ondernemer aantoonbaar geen toegang heeft tot die certificaten of deze niet binnen de gestelde termijnen kan verkrijgen om redenen die niet aan hem toe te schrijven zijn, mits de ondernemer het bewijs levert dat de voorgestelde maatregelen op het gebied van de kwaliteitsbewaking aan de kwaliteitsnormen voldoen.
20.5
Indien de aanbestedende dienst de overlegging eist van een door een onafhankelijke instantie opgesteld getuigschrift dat de ondernemer voldoet aan bepaalde regelingen of normen inzake milieubeheer, verwijst hij naar het milieubeheer- en milieuauditsysteem van de Europese Unie of enig ander milieubeheersysteem als erkend overeenkomstig artikel 45 van Verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de Raad (7) of andere normen inzake milieubeheer op basis van de toepasselijke Europese of internationale normen die door geaccrediteerde instanties zijn gecertificeerd. Indien een ondernemer, om redenen die hem niet aangerekend kunnen worden, aantoonbaar niet de mogelijkheid heeft gehad het door de aanbestedende dienst aangegeven getuigschrift binnen de gestelde termijnen te verwerven, aanvaardt de aanbestedende dienst andere passende bewijzen van gelijkwaardige maatregelen inzake milieubeheer, mits de ondernemer aantoont dat die maatregelen gelijkwaardig zijn aan die welke krachtens het toepasselijke milieubeheersysteem of de norm vereist zijn.
20.6
De aanbestedende dienst kan concluderen dat een ondernemer niet over de vereiste beroepsbekwaamheid beschikt om de overeenkomst uit te voeren volgens een passende kwaliteitsnorm wanneer hij heeft vastgesteld dat de ondernemer conflicterende belangen op beroepsvlak heeft die negatief kunnen uitwerken op de uitvoering.
21. Toekenningscriteria
21.1
Kwaliteitscriteria kunnen elementen bevatten zoals technische verdienste, esthetische en functionele kenmerken, toegankelijkheid, geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers, sociale, milieu- en innovatieve kenmerken, productie-, leverings- en handelsprocessen en alle andere specifieke processen in elk stadium van de levenscyclus van de werken, leveringen of diensten; organisatie, kwalificatie en ervaring van het personeel voor de uitvoering van de overeenkomst, wanneer de kwaliteit van dat personeel een aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de overeenkomst; klantenservice en technische bijstand, leveringsvoorwaarden zoals leveringsdatum, de leveringswijze en leveringsperiode of termijn voor voltooiing.
21.2
De aanbestedende dienst specificeert in de aanbestedingsstukken het relatieve gewicht dat hij voor de bepaling van de economisch meest voordelige inschrijving aan elk van de gekozen criteria toekent, behalve wanneer deze uitsluitend op basis van de prijs wordt bepaald. Dit gewicht kan worden uitgedrukt in een marge met een passend verschil tussen minimum en maximum.
Het relatieve gewicht van het prijs- of kostencriterium ten opzichte van de andere criteria leidt niet tot neutralisatie van het prijs- of kostencriterium.
Indien weging om objectieve redenen niet mogelijk is, vermeldt de aanbestedende dienst de criteria in afnemende volgorde van belangrijkheid.
21.3
De aanbestedende dienst kan minimumkwaliteitseisen stellen. Inschrijvingen die daaraan niet voldoen, worden afgewezen.
21.4
De berekening van de levenscycluskosten heeft betrekking op alle of een deel van de volgende kosten, voor zover relevant, binnen de levenscyclus van werken, leveringen of diensten:
- a)
kosten gedragen door de aanbestedende dienst of andere gebruikers, zoals:
- i)
kosten in verband met de verwerving;
- ii)
gebruikskosten, zoals kosten voor verbruik van energie en andere hulpbronnen;
- iii)
onderhoudskosten;
- iv)
kosten volgend uit het einde van de levenscyclus, zoals inzamelings- en recyclingkosten;
- b)
kosten toegerekend aan externe milieueffecten, die verband houden met de werken, leveringen of diensten gedurende de levenscyclus, mits hun geldwaarde kan worden bepaald en geverifieerd.
21.5
Wanneer de aanbestedende dienst de kosten met gebruikmaking van een levenscyclusmethode raamt, vermeldt hij in de aanbestedingsstukken de door de inschrijvers te verstrekken gegevens en de methoden die de aanbestedende dienst zal gebruiken om de levenscycluskosten op basis van deze gegevens te bepalen.
De methode die wordt gebruikt voor de raming van de aan externe milieueffecten toegerekende kosten dient aan de volgende voorwaarden te voldoen:
- a)
zij is gebaseerd op objectief verifieerbare en niet-discriminerende criteria;
- b)
zij is toegankelijk voor alle betrokken partijen;
- c)
de vereiste gegevens kunnen met een redelijke inspanning worden verstrekt door ondernemers.
In voorkomend geval gebruikt de aanbestedende dienst de verplichte gemeenschappelijke methoden voor de berekening van levenscycluskosten als bepaald in de in bijlage XIII bij Richtlijn 2014/24/EU vermelde rechtshandelingen van de Unie.
22. Gebruik van elektronische veilingen
22.1
De aanbestedende dienst kan elektronische veilingen gebruiken waarin nieuwe, verlaagde prijzen, en/of nieuwe waarden voor bepaalde elementen van de inschrijvingen worden voorgesteld.
De aanbestedende dienst structureert de elektronische veiling als een zich herhalend elektronisch proces dat plaatsvindt na de eerste volledige evaluatie van de inschrijvingen en dat een klassering op basis van automatische evaluatiemethoden mogelijk maakt.
22.2
Bij openbare en niet-openbare procedures of bij mededingingsprocedures met onderhandeling kan de aanbestedende dienst, wanneer de inhoud van de aanbestedingsstukken nauwkeurig kan worden opgesteld, besluiten de gunning van een overeenkomst tot uitvoering van een overheidsopdracht te laten voorafgaan door een elektronische veiling.
Een elektronische veiling kan worden gebruikt bij het opnieuw tot mededinging oproepen van de partijen bij een in punt 1.3, tweede alinea, b), bedoelde raamovereenkomst alsmede bij de oproep tot mededinging voor overeenkomsten die worden gegund in het kader van het in punt 9 bedoelde dynamische aankoopsysteem.
De elektronische veiling is gebaseerd op een van de in artikel 170, lid 4, genoemde methoden.
22.3
De aanbestedende dienst die beslist van een elektronische veiling gebruik te maken, maakt daarvan in het aanbestedingsbericht melding.
De aanbestedingsstukken bevatten de volgende informatie:
- a)
de waarden van de elementen waarop een elektronische veiling betrekking heeft, voor zover deze elementen kwantificeerbaar zijn zodat zij kunnen worden uitgedrukt in cijfers of procenten;
- b)
de eventuele limieten van de waarden die kunnen worden ingediend, zoals deze voortvloeien uit de specificaties betreffende het voorwerp van de overeenkomst;
- c)
de informatie die tijdens de elektronische veiling ter beschikking van de inschrijvers zal worden gesteld en, in voorkomend geval, het tijdstip waarop;
- d)
relevante informatie betreffende het verloop van de elektronische veiling, of deze fasen omvat en hoe ze zal worden afgesloten, overeenkomstig punt 22.7;
- e)
de voorwaarden waaronder de inschrijvers een inschrijving kunnen indienen en met name de minimumverschillen die in voorkomend geval voor de inschrijvingen vereist zijn;
- f)
relevante informatie betreffende de gebruikte elektronische uitrusting en de nadere technische bepalingen en specificaties voor de verbinding.
22.4
Alle inschrijvers die een ontvankelijke inschrijving hebben ingediend, worden tegelijkertijd via elektronische weg uitgenodigd om aan de elektronische veiling deel te nemen, door overeenkomstig de instructies gebruik te maken van de verbindingen. De uitnodiging vermeldt de datum en het aanvangsuur van de elektronische veiling.
De elektronische veiling kan in een aantal opeenvolgende fasen verlopen. De elektronische veiling begint op zijn vroegst twee werkdagen na de datum van verzending van de uitnodigingen.
22.5
De uitnodiging gaat vergezeld van het resultaat van de volledige evaluatie van de betrokken inschrijving.
De uitnodiging vermeldt eveneens de wiskundige formule die tijdens de elektronische veiling zal worden gebruikt om de automatische herklasseringen te bepalen op basis van de ingediende nieuwe prijzen en/of nieuwe waarden. In deze formule is het relatieve gewicht verwerkt dat aan alle vastgestelde criteria is toegekend om de economisch voordeligste inschrijving te bepalen, zoals aangegeven in de aanbestedingsstukken. Daartoe moeten eventuele marges vooraf in een bepaalde waarde worden uitgedrukt.
Wanneer varianten zijn toegestaan, moeten voor elke variant afzonderlijke formules worden verstrekt.
22.6
Tijdens elke fase van de elektronische veiling deelt de aanbestedende dienst ogenblikkelijk aan alle inschrijvers ten minste de informatie mee die de inschrijvers de mogelijkheid biedt op elk moment hun respectieve klassering te kennen. Hij kan ook, indien dit vooraf is vermeld, andere informatie meedelen betreffende andere ingediende prijzen of waarden en meedelen hoeveel inschrijvers aan een specifieke fase van de veiling deelnemen. Tijdens het verloop van de fasen van de elektronische veiling maakt hij de identiteit van de inschrijvers evenwel niet bekend.
22.7
De aanbestedende dienst kan de elektronische veiling op één of meer van de onderstaande wijzen afsluiten:
- a)
op het vooraf aangegeven tijdstip;
- b)
wanneer hij geen nieuwe prijzen of nieuwe waarden meer ontvangt die voldoen aan de voorschriften inzake minimumverschillen, mits hij vooraf heeft aangegeven welke termijn hij na ontvangst van de laatste aanbieding in acht zal nemen alvorens de elektronische veiling af te sluiten;
- c)
wanneer het vooraf aangegeven aantal fasen in de veiling volledig is doorlopen.
22.8
Na de afsluiting van de elektronische veiling gunt de aanbestedende dienst de overeenkomst op basis van de resultaten van de elektronische veiling.
23. Abnormaal lage inschrijvingen
23.1
Indien de in een inschrijving voorgestelde prijs of kosten abnormaal laag lijkt/lijken in verhouding tot de overeenkomst, verzoekt de aanbestedende dienst schriftelijk om toelichting van de bestanddelen van de prijs of de kosten die hij dienstig acht en stelt hij de inschrijver in de gelegenheid opmerkingen te maken.
De aanbestedende dienst kan met name rekening houden met opmerkingen in verband met:
- a)
de economische aspecten van het fabricageprocedé, de dienstverrichting of de bouwmethode;
- b)
de gekozen technische oplossingen of de uitzonderlijk gunstige omstandigheden waarvan de inschrijver kan profiteren;
- c)
de originaliteit van de inschrijving;
- d)
de inachtneming van de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht door de inschrijver;
- e)
de inachtneming van de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht door subcontractanten;
- f)
de eventuele ontvangst van staatssteun door de inschrijver met inachtneming van de toepasselijke regels.
23.2
De aanbestedende dienst wijst de inschrijving alleen af wanneer de lage aangerekende prijzen of kosten niet genoegzaam worden gestaafd door het verstrekte bewijsmateriaal.
De aanbestedende dienst wijst de inschrijving af wanneer hij heeft vastgesteld dat de inschrijving abnormaal laag is omdat zij niet voldoet aan de toepasselijke verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht.
23.3
Wanneer een aanbestedende dienst constateert dat een inschrijving abnormaal laag is doordat de inschrijver overheidssteun heeft gekregen, kan de inschrijving alleen op die grond worden afgewezen wanneer de inschrijver niet binnen een door de aanbestedende dienst gestelde toereikende termijn kan aantonen dat de betrokken steun verenigbaar met de interne markt is in de zin van artikel 107 VWEU.
24. Termijnen voor ontvangst van inschrijvingen en verzoeken tot deelneming
24.1
Wanneer inschrijvingen slechts kunnen plaatsvinden na een bezoek van de locatie of na inzage ter plaatse van de documenten waarop de aanbestedingsstukken steunen, worden termijnen vastgesteld die langer zijn dan de in dit punt bepaalde minimumtermijnen.
De termijnen worden verlengd met vijf dagen in elk van de volgende gevallen:
- a)
de aanbestedende dienst biedt geen rechtstreekse, kosteloze toegang met elektronische middelen tot de aanbestedingsstukken;
- b)
het aanbestedingsbericht wordt gepubliceerd overeenkomstig punt 4.2, b).
24.2
Bij openbare procedures bedraagt de minimumtermijn voor de ontvangst van de inschrijvingen 37 dagen te rekenen vanaf de datum van verzending van het aanbestedingsbericht.
24.3
Bij niet-openbare procedures, concurrentiegerichte dialogen, mededingingsprocedures met onderhandeling, dynamische aankoopsystemen en innovatiepartnerschappen bedraagt de minimumtermijn voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming 32 dagen te rekenen vanaf de datum van verzending van het aanbestedingsbericht. Bij een dynamische aankoopsysteem zijn er geen verdere termijnen voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming wanneer de uitnodiging tot inschrijving voor de eerste specifieke aanbesteding in het kader van het dynamische aankoopsysteem is verzonden.
24.4
Bij niet-openbare procedures en mededingingsprocedures met onderhandeling bedraagt de minimumtermijn voor de ontvangst van de inschrijvingen dertig dagen te rekenen vanaf de dag van verzending van de uitnodiging tot inschrijving.
24.5
Bij dynamische aankoopsystemen bedraagt de minimumtermijn voor de ontvangst van de inschrijvingen tien dagen te rekenen vanaf de datum van verzending van de uitnodiging tot inschrijving.
24.6
Bij de in punt 13.1 bedoelde procedures na een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling bedraagt de minimumtermijn:
- a)
tien dagen te rekenen vanaf de dag van verzending van de uitnodiging tot inschrijving voor de ontvangst van inschrijvingen bij de procedure zoals bedoeld in punt 13.1, a), en in punt 13.3, b), i);
- b)
tien dagen voor de ontvangst van verzoeken tot deelneming en tien dagen voor de ontvangst van inschrijvingen bij de procedure in twee fasen zoals bedoeld in punt 13.3, b), ii).
24.7
De aanbestedende dienst mag de termijn voor de ontvangst van de inschrijvingen met vijf dagen inkorten voor de openbare of niet-openbare procedures als hij aanvaardt dat inschrijvingen met elektronische middelen kunnen worden ingediend.
25. Toegang tot aanbestedingsstukken en termijn om aanvullende informatie te verstrekken
25.1
De aanbestedende dienst biedt met elektronische middelen kosteloze, rechtstreekse toegang tot de aanbestedingsstukken vanaf de datum van bekendmaking van het aanbestedingsbericht of, voor de procedures zonder aanbestedingsbericht of zoals bedoeld in punt 13, vanaf de datum van verzending van de uitnodiging tot inschrijving.
In gemotiveerde gevallen kan de aanbestedende dienst de aanbestedingsstukken op een andere, nader bepaalde wijze aanbieden indien rechtstreekse toegang met elektronische middelen niet mogelijk is om technische redenen of als de aanbestedingsstukken informatie van vertrouwelijke aard bevatten. In dergelijke gevallen is punt 24.1, tweede alinea, van toepassing, behoudens in dringende gevallen zoals bedoeld in punt 26.1.
De aanbestedende dienst kan aan ondernemers eisen stellen ter bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie in de aanbestedingsstukken. Hij maakt die eisen en de manier waarop toegang tot de aanbestedingsstukken kan worden verkregen bekend.
25.2
De aanbestedende dienst verstrekt aanvullende informatie in verband met de aanbestedingsstukken zo spoedig mogelijk, gelijktijdig en schriftelijk aan alle belangstellende ondernemers.
Op verzoeken om aanvullende informatie die minder dan zes werkdagen vóór de uiterste datum voor de indiening van inschrijvingen worden ontvangen, hoeft de aanbestedende dienst niet te antwoorden.
25.3
De aanbestedende dienst verlengt de termijn voor ontvangst van de inschrijvingen:
- a)
indien aanvullende informatie, hoewel tijdig aangevraagd door de ondernemer, niet uiterlijk zes dagen voor de voor de ontvangst van inschrijvingen gestelde termijn is verstrekt;
- b)
indien de aanbestedingsstukken aanzienlijk zijn gewijzigd.
26. Termijnen in dringende gevallen
26.1
Wanneer het om naar behoren gemotiveerde dringende redenen onmogelijk is de minimumtermijnen van de punten 24.2 en 24.3 voor openbare of niet-openbare procedures aan te houden, kan de aanbestedende dienst:
- a)
voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming of de inschrijvingen in openbare procedures een termijn vaststellen die niet minder mag bedragen dan 15 dagen te rekenen vanaf de datum van verzending van het aanbestedingsbericht;
- b)
voor de ontvangst van de inschrijvingen in niet-openbare procedures een termijn vaststellen die niet minder mag bedragen dan tien dagen te rekenen vanaf de datum van verzending van de uitnodiging tot inschrijving.
26.2
In dringende gevallen bedraagt de termijn die is vastgesteld in punt 25.2, tweede alinea, en in punt 25.3, a), vier dagen.
27. Elektronische catalogi
27.1
Wanneer het gebruik van elektronische communicatiemiddelen verplicht is, kan de aanbestedende dienst verlangen dat de inschrijvingen in de vorm van een elektronische catalogus worden ingediend of een elektronische catalogus bevatten.
27.2
Wanneer de indiening van inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi wordt aanvaard dan wel verplicht is gesteld, gaat de aanbestedende dienst te werk als volgt:
- a)
hij vermeldt dit in het aanbestedingsbericht;
- b)
hij verstrekt in de aanbestedingsstukken alle nodige informatie betreffende het formaat, de gebruikte elektronische apparatuur en de nadere technische bepalingen voor de verbinding en specificaties voor de catalogus.
27.3
Wanneer een raamovereenkomst met meer dan één ondernemer is gesloten na indiening van de inschrijvingen in de vorm van elektronische catalogi, kan de aanbestedende dienst bepalen dat voor specifieke overeenkomsten opnieuw tot mededinging wordt opgeroepen op basis van bijgewerkte catalogi. In een dergelijk geval gebruikt de aanbestedende dienst een van de volgende methoden:
- a)
hij verzoekt de contractanten hun elektronische catalogi, na aanpassing aan de eisen van de specifieke overeenkomst, opnieuw in te dienen;
- b)
hij deelt de contractanten mee dat hij voornemens is uit de reeds ingediende elektronische catalogi de nodige informatie te verzamelen om inschrijvingen aan te maken die aangepast zijn aan de voorschriften van de betrokken specifieke overeenkomst, mits het gebruik van deze methode in de aanbestedingsstukken voor de raamovereenkomst is aangekondigd.
27.4
Indien een aanbestedende dienst de methode zoals bedoeld in punt 27.3, b), gebruikt, deelt hij aan de contractanten de datum en het tijdstip mede, waarop hij voornemens is de nodige informatie te verzamelen voor inschrijvingen die aan de eisen van de betrokken specifieke overeenkomst aangepast zijn en geeft hij contractanten de mogelijkheid om het zodanig verzamelen van informatie te weigeren.
De aanbestedende dienst voorziet in een toereikende termijn tussen de mededeling en het daadwerkelijk verzamelen van de informatie.
Vóór de gunning van de specifieke overeenkomst, legt de aanbestedende dienst de verzamelde informatie over aan de betrokken contractant zodat deze kan betwisten of bevestigen dat de aldus samengestelde inschrijving geen materiële fouten bevat.
27.5
Aanbestedende diensten kunnen bij de gunning van een overeenkomst op basis van een dynamisch aankoopsysteem vereisen dat de inschrijvingen worden ingediend in de vorm van een elektronische catalogus.
Aanbestedende diensten kunnen bij de gunning van een overeenkomst op basis van een dynamisch aankoopsysteem ook de gegadigden meedelen dat zij voornemens zijn uit de reeds ingediende elektronische catalogi de nodige informatie te verzamelen om inschrijvingen aan te maken die aangepast zijn aan de voorschriften van de betrokken specifieke aanbesteding.
28. Opening van de inschrijvingen en verzoeken tot deelneming
28.1
Bij openbare procedures mogen gemachtigde vertegenwoordigers van inschrijvers fysiek of, indien de aanbestedingsstukken daarin voorzien, op afstand via videoconferentie aanwezig zijn bij de opening.
28.2
Voor overeenkomsten met een waarde gelijk aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden stelt de bevoegde ordonnateur een commissie voor opening van de inschrijvingen aan. De ordonnateur kan op basis van een risicobeoordeling een afwijking van die verplichting toestaan bij een nieuwe oproep tot mededinging in het kader van een raamovereenkomst, voor specifieke aanbestedingen in het kader van een dynamisch aankoopsysteem en voor de gevallen zoals bedoeld in punt 11.1, tweede alinea, met uitzondering van de punten d) en g) van die alinea.
De openingscommissie is samengesteld uit ten minste twee personen van ten minste twee verschillende organisatorische eenheden van de betrokken instelling van de Unie die ten opzichte van elkaar niet in een hiërarchische verhouding staan. Ter voorkoming van belangenconflicten zijn deze personen onderworpen aan de in artikel 61 bedoelde verplichtingen.
In de in artikel 153 bedoelde vertegenwoordigingen of plaatselijke entiteiten of in geïsoleerde entiteiten in een lidstaat die niet over verschillende eenheden beschikken, geldt de verplichting van organisatorische eenheden zonder hiërarchische verhouding niet.
28.3
Bij een op interinstitutionele grondslag ingeleide aanbestedingsprocedure wordt de openingscommissie door de bevoegde ordonnateur van de voor de aanbestedingsprocedure verantwoordelijke instelling van de Unie aangesteld.
28.4
De aanbestedende dienst controleert en waarborgt door middel van een passende methode de integriteit van de originele inschrijving met de financiële offerte en van het bewijs van de datum en het tijdstip van ontvangst zoals bepaald in artikel 152, leden 3 en 5.
28.5
Bij openbare procedures, wanneer de overeenkomst wordt gegund op grond van de laagste prijs of de laagste kosten overeenkomstig artikel 170, lid 4, worden de in de inschrijvingen die aan de eisen voldoen opgegeven prijzen hardop voorgelezen.
28.6
Het proces-verbaal van de opening van de ontvangen inschrijvingen worden ondertekend door de persoon of personen belast met het openen of door leden van de openingscommissie. In het proces-verbaal wordt vermeld welke inschrijvingen aan artikel 152 voldoen en welke niet, en worden de redenen opgegeven voor de afwijzing van inschrijvingen, overeenkomstig artikel 171, lid 4. Het proces-verbaal kan eveneens worden ondertekend in een elektronisch systeem mits de ondertekenaars naar behoren worden geïdentificeerd.
29. Evaluatie van de inschrijvingen en verzoeken tot deelneming
29.1
De bevoegde ordonnateur kan beslissen dat het evaluatiecomité de inschrijvingen slechts op grond van de gunningscriteria evalueert en rangschikt en dat de evaluatie op grond van de uitsluitings- en selectiecriteria plaatsvindt op een andere manier, die de afwezigheid van belangenconflicten garandeert.
29.2
Bij een op interinstitutionele grondslag ingeleide aanbestedingsprocedure wordt het evaluatiecomité door de bevoegde ordonnateur van de voor de aanbestedingsprocedure verantwoordelijke instelling van de Unie aangesteld. De samenstelling van het evaluatiecomité geeft, voor zover mogelijk, uiting aan het interinstitutionele karakter van de aanbestedingsprocedure.
29.3
Verzoeken tot deelneming en inschrijvingen die op grond van punt 11.2 geschikt zijn en noch onregelmatig op grond van punt 12.2 noch onaanvaardbaar op grond van punt 12.3 zijn, worden als ontvankelijk beschouwd.
30. Resultaten van de evaluatie en gunningsbesluit
30.1
Het resultaat van de evaluatie wordt neergelegd in een evaluatieverslag met het voorstel tot gunning van de overeenkomst. Het evaluatieverslag wordt gedateerd en ondertekend door de persoon of de personen die de evaluatie hebben verricht of door de leden van het evaluatiecomité. Het verslag kan eveneens worden ondertekend in een elektronisch systeem mits de ondertekenaars naar behoren worden geïdentificeerd.
Wanneer het evaluatiecomité niet verantwoordelijk is voor de toetsing van de inschrijvingen aan de uitsluitings- en selectiecriteria, wordt het verslag ook ondertekend door de personen die daarvoor door de bevoegde ordonnateur zijn aangewezen.
30.2
Het evaluatieverslag vermeldt:
- a)
de naam en het adres van de aanbestedende dienst (in het geval van een interinstitutionele of gezamenlijke aanbesteding: alleen het adres van de leidende aanbestedende dienst), alsmede het voorwerp en de waarde van de overeenkomst of het voorwerp en de maximumwaarde van de raamovereenkomst;
- b)
de namen van de afgewezen gegadigden of inschrijvers en de redenen voor de afwijzing, onder verwijzing naar de toegang tot aanbestedingen, naar de situaties zoals bedoeld in artikel 143, lid 1, of naar de selectiecriteria;
- c)
de verwijzingen naar de afgewezen inschrijvingen en de reden voor de afwijzing, namelijk:
- i)
de inschrijving voldoet niet aan de minimumeisen zoals bedoeld in artikel 170, lid 1, punt a);
- ii)
de inschrijving voldoet niet aan de minimumkwaliteitseisen zoals bedoeld in punt 21.3;
- iii)
de inschrijving wordt abnormaal laag bevonden zoals bedoeld in punt 23;
- d)
de namen van de geselecteerde gegadigden of inschrijvers en de redenen voor de selectie;
- e)
de namen van de te rangschikken inschrijvers met de behaalde scores en een motivering;
- f)
de namen van de voorgestelde gegadigden of de gekozen inschrijver met motivering van deze keuze;
- g)
indien bekend, het gedeelte van de overeenkomst of de raamovereenkomst dat de voorgestelde contractant voornemens is aan derden in onderaanneming te geven.
30.3
De aanbestedende dienst neemt een gunningsbesluit waarin ten minste worden vermeld:
- a)
de goedkeuring van het evaluatieverslag met alle in punt 30.2 genoemde gegevens, aangevuld met het volgende:
- i)
de naam van de gekozen inschrijver en de motivering van die keuze aan de hand van de vooraf bekendgemaakte selectie- en gunningscriteria, in voorkomend geval met inbegrip van de redenen waarom geen gevolg is gegeven aan de aanbeveling in het evaluatieverslag;
- ii)
in geval van een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking, een mededingingsprocedure met onderhandeling of een concurrentiegerichte dialoog, de omstandigheden zoals bedoeld in de punten 11, 12 en 40, die het gebruik ervan rechtvaardigen;
- b)
eventueel de redenen waarom de aanbestedende dienst heeft afgezien van gunning van een overeenkomst.
30.4
De ordonnateur kan de inhoud van het evaluatieverslag en het gunningsbesluit samenvoegen in één document en ondertekenen in de volgende gevallen:
- a)
voor procedures met een waarde lager dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden, indien slechts één inschrijving is ontvangen;
- b)
bij een nieuwe oproep tot mededinging in het kader van een raamovereenkomst wanneer geen evaluatiecomité is aangesteld;
- c)
in de gevallen zoals bedoeld in punt 11.1, tweede alinea, c), e), f), i) en f), iii), h) en m), wanneer geen evaluatiecomité is aangesteld.
30.5
Bij een op interinstitutionele grondslag ingeleide aanbestedingsprocedure wordt het in punt 30.3 bedoelde besluit genomen door de aanbestedende dienst die voor de aanbestedingsprocedure verantwoordelijk is.
31. Kennisgeving aan gegadigden en inschrijvers
31.1
De aanbestedende dienst stelt alle gegadigden of inschrijvers gelijktijdig en individueel met elektronische middelen in kennis van de genomen besluiten betreffende de uitkomst van de procedure, zo spoedig mogelijk na de volgende stadia:
- a)
de openingsfase voor de in artikel 171, lid 3, bedoelde gevallen;
- b)
nadat een besluit is genomen op grond van de uitsluitings- en selectiecriteria, in het geval van in twee afzonderlijke fasen georganiseerde aanbestedingsprocedures;
- c)
nadat het gunningsbesluit is genomen.
De aanbestedende dienst vermeldt in elk geval de redenen voor de afwijzing van het verzoek tot deelneming of de inschrijving, alsmede de rechtsmiddelen die de betrokkene ter beschikking staan.
Bij de kennisgeving aan de gekozen inschrijver vermeldt de aanbestedende dienst dat de kennisgeving geen verbintenis van zijn kant inhoudt.
In de in de eerste alinea, punt a) bedoelde gevallen wordt alleen de inschrijver op wie het besluit rechtstreeks betrekking heeft, in kennis gesteld. In de in de eerste alinea, punt b), bedoelde gevallen worden de kennisgevingen van het besluit dat op grond van uitsluitings- en selectiecriteria in een dynamisch aankoopsysteem is genomen, individueel aan de betrokken gegadigden toegezonden.
31.2
De aanbestedende dienst deelt de in artikel 173, lid 3, bedoelde informatie zo spoedig mogelijk en in elk geval binnen 15 dagen na ontvangst van een schriftelijk verzoek mee. Wanneer de aanbestedende dienst overeenkomsten gunt voor eigen rekening, maakt hij gebruik van elektronische middelen. Ook de inschrijver kan zijn verzoek langs elektronische weg indienen.
31.3
Indien de aanbestedende dienst met elektronische middelen communiceert, wordt informatie geacht te zijn ontvangen door de gegadigden of inschrijvers wanneer de aanbestedende dienst kan aantonen de informatie te hebben gezonden naar het elektronische adres dat in de inschrijving of het verzoek tot deelneming is vermeld.
In dat geval wordt informatie geacht te zijn ontvangen door de gegadigde of inschrijver op de datum van verzending door de aanbestedende dienst.
Hoofdstuk 2. Bepalingen betreffende de door de instellingen van de Unie voor eigen rekening gegunde overeenkomsten
32. Aankoopcentrales
32.1
Een aankoopcentrale kan optreden als een van de volgende:
- a)
als groothandelaar door leveringen en diensten aan te kopen, op te slaan en door te verkopen aan andere aanbestedende diensten;
- b)
als tussenpersoon door raamovereenkomsten te gunnen of dynamische aankoopsystemen te beheren die door andere aanbestedende diensten kunnen worden gebruikt, zoals aangekondigd in het eerste bericht.
32.2
De aankoopcentrale maakt voor alle aanbestedingsprocedures gebruik van elektronische communicatiemiddelen.
33. Percelen
33.1
Waar zulks passend, technisch uitvoerbaar en kosteneffectief is, worden overeenkomsten gegund in de vorm van afzonderlijke percelen binnen dezelfde procedure.
33.2
Wanneer het voorwerp van de overeenkomst wordt gesplitst in verschillende percelen die alle voorwerp van een afzonderlijke overeenkomst zijn, wordt voor de algehele evaluatie op grond van de toepasselijke drempelwaarde rekening gehouden met de totale waarde van alle percelen.
Wanneer de totale waarde van alle percelen gelijk is aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden, zijn artikel 166, lid 1, en de artikelen 167 en 168 op elk perceel van toepassing.
33.3
Wanneer een overeenkomst in afzonderlijke percelen wordt gegund, worden de inschrijvingen voor elk perceel afzonderlijk geëvalueerd. Indien verschillende percelen aan dezelfde inschrijver worden gegund, mag voor die percelen één gezamenlijke overeenkomst worden ondertekend.
34. Meerdere contractanten
34.1
Van aanbestedingen met meerdere contractanten mag alleen gebruik worden gemaakt wanneer dit noodzakelijk is om afhankelijkheid van één enkele aanbieder voor kritieke producten, werken of diensten te voorkomen of wanneer dit noodzakelijk is om nagenoeg identieke diensten, producten of werken parallel door verschillende contractanten te laten uitvoeren.
34.2
Wanneer gebruik wordt gemaakt van aanbestedingen met meerdere contractanten, worden de overeenkomsten binnen één en dezelfde procedure gegund. Voor de algehele evaluatie op grond van de toepasselijke drempelwaarde wordt rekening gehouden met de totale waarde van alle geplande overeenkomsten met een identiek of nagenoeg identiek onderwerp.
Wanneer de totale waarde van alle te gunnen overeenkomsten gelijk is aan of hoger dan de in artikel 178, lid 1, bedoelde drempelwaarden, zijn artikel 166, lid 1, en de artikelen 167 en 168 op elke overeenkomst van toepassing.
34.3
De aanbestedende dienst vermeldt in de aanbestedingsstukken het maximumaantal te gunnen overeenkomsten. Overeenkomsten die voortvloeien uit een aanbesteding met meerdere contractanten, worden gegund in volgorde van de in punt 30.2, e), bedoelde rangschikking en worden ook in die volgorde ondertekend, behalve om naar behoren gemotiveerde redenen.
35. Wijze waarop de waarde van overeenkomsten wordt geraamd
35.1
De aanbestedende dienst raamt de waarde van een overeenkomst met het oog op het bepalen van de toepasselijke publiciteitsmaatregelen zoals uiteengezet in artikel 166, leden 1 en 2, en het kiezen van de aanbestedingsprocedure op basis van het totale te betalen bedrag, inclusief elke vorm van optie en eventuele verlenging.
Deze raming vindt uiterlijk plaats op het tijdstip waarop de aanbestedende dienst de aanbestedingsprocedure inleidt.
35.2
Bij raamovereenkomsten en dynamische aankoopsystemen wordt rekening gehouden met de maximale waarde van alle voor de totale duur van de raamovereenkomst of van het dynamische aankoopsysteem voorgenomen overeenkomsten.
Bij innovatiepartnerschappen moet worden uitgegaan van de geraamde maximale waarde van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten die zullen plaatsvinden in alle stadia van het voorgenomen partnerschap alsmede van de werken, leveringen of diensten die aan het einde van het voorgenomen partnerschap zullen worden aangekocht.
Wanneer de aanbestedende dienst voorziet in betalingen aan gegadigden of inschrijvers, neemt hij deze in aanmerking bij de berekening van de geraamde waarde van de overeenkomst.
35.3
Bij overeenkomsten voor diensten wordt rekening gehouden met het volgende:
- a)
voor verzekeringen, de te betalen premie en andere vormen van vergoeding;
- b)
voor bankdiensten of financiële diensten, de honoraria, provisies, rente en andere vormen van vergoeding;
- c)
voor overeenkomsten betreffende een ontwerp, de te betalen honoraria, provisies en andere wijzen van bezoldiging.
35.4
In geval van overeenkomsten voor diensten waarvoor geen totale prijs is vastgesteld of overeenkomsten voor leveringen met als voorwerp leasing, huur of huurkoop van goederen geldt als grondslag voor de berekening van het geraamde bedrag:
- a)
bij overeenkomsten met een vastgestelde looptijd:
- i)
die gelijk is aan of korter dan 48 maanden voor diensten of 12 maanden voor leveringen, de totale waarde voor de gehele looptijd;
- ii)
die langer is dan twaalf maanden voor leveringen, de totale waarde inclusief het geraamde bedrag van de restwaarde;
- b)
bij overeenkomsten zonder vastgestelde looptijd of, voor diensten, met een looptijd van meer dan 48 maanden, het maandbedrag vermenigvuldigd met 48.
35.5
In geval van overeenkomsten voor diensten of leveringen die met een zekere regelmaat worden gegund of gedurende een bepaalde periode zullen worden herhaald, geldt als grondslag voor de berekening van het geraamde bedrag:
- a)
de totale reële waarde van soortgelijke opeenvolgende overeenkomsten die zijn gegund gedurende de voorafgaande twaalf maanden of het voorafgaande begrotingsjaar, indien mogelijk gecorrigeerd voor eventuele wijzigingen in hoeveelheid of waarde gedurende de twaalf maanden volgende op de eerste overeenkomst;
- b)
de geraamde totale waarde van soortgelijke opeenvolgende overeenkomsten die worden gegund in de loop van het begrotingsjaar.
35.6
Bij overeenkomsten voor werken wordt naast het bedrag van de werken rekening gehouden met de totale geraamde waarde van de leveringen en diensten die voor de uitvoering van de werken nodig zijn en door de aanbestedende dienst ter beschikking van de contractant zijn gesteld.
35.7
In het geval van concessieovereenkomsten is de waarde de geraamde totale omzet van de concessiehouder gegenereerd gedurende de looptijd van de overeenkomst.
De waarde wordt berekend volgens een objectieve methode die wordt gespecificeerd in de aanbestedingsstukken, met inachtneming van met name:
- a)
de inkomsten uit de betaling van andere honoraria en boeten door de gebruikers van de werken of diensten dan die welke worden geïnd namens de aanbestedende dienst;
- b)
de waarde van subsidies of andere financiële voordelen van derden voor de uitvoering van de concessie;
- c)
de inkomsten uit verkopen van activa die deel van de concessie uitmaken;
- d)
de waarde van alle leveringen en diensten die aan de concessiehouder ter beschikking worden gesteld door de aanbestedende dienst, op voorwaarde dat zij noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de werken of diensten;
- e)
de betalingen aan gegadigden of inschrijvers.
36. Wachttermijn voor de ondertekening van de overeenkomst
36.1
De wachttermijn begint te lopen vanaf een van de volgende data:
- a)
de dag volgende op de datum van de gelijktijdige kennisgeving met elektronische middelen aan de geselecteerde en de niet-geselecteerde inschrijvers;
- b)
indien de overeenkomst of raamovereenkomst is gegund overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, b), de dag na de publicatie van het in punt 2.4 bedoelde gunningsbericht in het Publicatieblad van de Europese Unie.
Indien nodig, kan de aanbestedende dienst de ondertekening van de overeenkomst voor aanvullend onderzoek opschorten wanneer zulks gerechtvaardigd is op grond van verzoeken of opmerkingen die afgewezen of benadeelde gegadigden of inschrijvers hebben geformuleerd, of op grond van andere relevante informatie die is ontvangen tijdens de in artikel 178, lid 3, vastgestelde termijn. In geval van opschorting worden alle gegadigden of inschrijvers binnen drie werkdagen na het besluit tot opschorting in kennis gesteld.
Wanneer de overeenkomst of raamovereenkomst niet met de beoogde gekozen inschrijver kan worden ondertekend, kan de aanbestedende dienst deze gunnen aan de op één na best gerangschikte inschrijver.
36.2
De in punt 36.1 vastgestelde termijn is niet van toepassing in de volgende gevallen:
- a)
alle procedures waarbij slechts één inschrijving is ingediend;
- b)
specifieke overeenkomst op basis van een raamovereenkomst;
- c)
dynamische aankoopsystemen;
- d)
de onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande publicatie zoals bedoeld in punt 11, met uitzondering van de overeenkomstig punt 11.1, tweede alinea, b), gegunde overeenkomsten.
Hoofdstuk 3. Aanbestedingen op het gebied van extern optreden
37. Specifieke bepalingen betreffende drempelwaarden en de wijze waarop overeenkomsten op het gebied van extern optreden worden gegund
Punt 2, met uitzondering van punt 2.5, de punten 3, 4 en 6, punt 12.1, a) en c) tot en met f), punt 12.4, punt 13.3, de punten 14 en 15, de punten 17.4 tot en met 17.8, de punten 20.4 en 23.3, punt 24, de punten 25.2 en 25.3, de punten 26, 28 en 29, met uitzondering van punt 29.3, zijn niet van toepassing op overeenkomsten tot uitvoering van een overheidsopdracht die door de aanbestedende diensten zoals bedoeld in artikel 181, lid 2, of voor hun rekening zijn gesloten. De punten 32, 33 en 35 zijn niet van toepassing op aanbestedingen op het gebied van extern optreden. Punt 36 is van toepassing op aanbestedingen op het gebied van extern optreden. Voor de toepassing van punt 36.1, tweede alinea, is de duur van de wachttermijn de in artikel 181, lid 1, bepaalde duur.
De Commissie neemt een besluit over de uitvoering van de bepalingen voor aanbestedingen die onder dit hoofdstuk vallen, alsmede over de door de bevoegde ordonnateur te verrichten controles wanneer de Commissie niet de aanbestedende dienst is.
38. Publiciteitsmaatregelen
38.1
Indien van toepassing, wordt de vooraankondiging voor aanbestedingen in het kader van de niet-openbare procedure of van de openbare procedure zoals bedoeld in punt 39.1, a) respectievelijk b), in een zo vroeg mogelijk stadium langs elektronische weg aan het Publicatiebureau toegezonden.
38.2
Het gunningsbericht wordt na de ondertekening van de overeenkomst toegezonden, behalve indien, mocht dat nog noodzakelijk zijn, de overeenkomst geheim is verklaard, of de uitvoering van de overeenkomst gepaard moet gaan met speciale veiligheidsmaatregelen, of indien de bescherming van de wezenlijke belangen van de Unie of het begunstigde land zulks vereist, en de bekendmaking van het gunningsbericht ongepast wordt geacht.
39. Drempelwaarden en procedures
39.1
De aanbestedingsprocedures op het gebied van extern optreden zijn de volgende:
- a)
de in artikel 167, lid 1, punt b), bedoelde niet-openbare procedure;
- b)
de in artikel 167, lid 1, punt a), bedoelde openbare procedure;
- c)
de lokale openbare procedure;
- d)
de vereenvoudigde procedure.
39.2
Aanbestedingsprocedures op grond van drempelwaarden worden als volgt gebruikt:
- a)
de openbare of niet-openbare procedure kan worden gebruikt voor:
- i)
overeenkomsten voor diensten en leveringen en concessieovereenkomsten voor diensten met een waarde van ten minste 300 000 EUR;
- ii)
overeenkomsten voor werken en concessieovereenkomsten voor werken met een waarde van ten minste 5 000 000 EUR;
- b)
de lokale openbare procedure kan worden gebruikt voor:
- i)
overeenkomsten voor leveringen met een waarde van ten minste 100 000 EUR en minder dan 300 000 EUR;
- ii)
overeenkomsten voor werken en concessieovereenkomsten voor werken met een waarde van ten minste 300 000 EUR en minder dan 5 000 000 EUR;
- c)
de vereenvoudigde procedure kan worden gebruikt voor:
- i)
overeenkomsten voor diensten, concessieovereenkomsten voor diensten, overeenkomsten voor werken en concessieovereenkomsten voor werken met een waarde van minder dan 300 000 EUR;
- ii)
overeenkomsten voor leveringen met een waarde van minder dan 100 000 EUR;
- d)
overeenkomsten met een waarde van minder dan of gelijk aan 20 000 EUR kunnen worden gegund op basis van één enkele inschrijving;
- e)
betalingen van uitgaven voor een bedrag van minder dan of gelijk aan 2 500 EUR kunnen eenvoudig op factuur geschieden, zonder voorafgaande aanvaarding van een inschrijving.
39.3
In de in punt 39.1, a), bedoelde niet-openbare procedure wordt in het aanbestedingsbericht vermeld aan hoeveel gegadigden zal worden gevraagd een offerte in te dienen. Voor overeenkomsten voor diensten worden ten minste vier gegadigden uitgenodigd. Het aantal gegadigden dat mag inschrijven, is voldoende om voor daadwerkelijke concurrentie te zorgen.
Wanneer het aantal gegadigden dat aan de selectiecriteria of de minimumgeschiktheidsniveaus voldoet, kleiner is dan het minimumaantal, mag de aanbestedende dienst alleen de gegadigden die aan de criteria voor het indienen van een inschrijving voldoen, vragen een inschrijving in te dienen.
39.4
In het kader van de lokale openbare procedure zoals bedoeld in punt 39.1, c), wordt het aanbestedingsbericht minstens in het Staatsblad van de begunstigde staat of langs gelijkwaardige weg voor plaatselijke uitnodigingen tot inschrijving bekendgemaakt.
39.5
Onder de in punt 39.1, d), bedoelde vereenvoudigde procedure stelt de aanbestedende dienst een lijst van ten minste drie door hem gekozen inschrijvers op, zonder bekendmaking van een bericht.
Inschrijvers voor de vereenvoudigde procedure kunnen worden gekozen uit een lijst van verkopers zoals bedoeld in punt 13.1, b), bekendgemaakt door middel van een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling.
Indien de aanbestedende dienst na raadpleging van de inschrijvers slechts één inschrijving ontvangt die administratief en technisch geldig is, mag de overeenkomst worden gegund, mits aan de gunningscriteria wordt voldaan.
39.6
Voor niet onder punt 11.1, tweede alinea, h), vallende rechtskundige diensten kan de aanbestedende dienst gebruikmaken van de vereenvoudigde procedure, ongeacht de geraamde waarde van de overeenkomst.
40. Gebruik van de onderhandelingsprocedure voor overeenkomsten voor diensten, leveringen en werken
40.1
Aanbestedende diensten mogen in de volgende gevallen van een onderhandelingsprocedure met één inschrijving gebruikmaken:
- a)
wanneer de overeenkomsten aan overheidsorganen of aan non-profitinstellingen of -verenigingen worden toevertrouwd en gericht zijn op acties van institutionele aard of dienen ter uitvoering van bijstand aan de bevolking op sociaal gebied;
- b)
wanneer een aanbesteding zonder gevolg is gebleven, dat wil zeggen geen inschrijvingen heeft opgeleverd die op kwalitatief en/of financieel vlak kunnen worden aanvaard. In dat geval kan de aanbestedende dienst na annulering van de aanbesteding onderhandelingen beginnen met de inschrijver of inschrijvers van zijn keuze die aan de aanbesteding hebben deelgenomen, mits de aanbestedingsstukken niet wezenlijk worden gewijzigd;
- c)
wanneer, na de vervroegde beëindiging van een bestaande overeenkomst, een nieuwe overeenkomst moet worden gesloten.
40.2
Voor de toepassing van punt 11.1, tweede alinea, c), gelden interventies in het kader van een crisis als situaties van dringende noodzaak. De gedelegeerde ordonnateur stelt, eventueel in overleg met de andere betrokken gedelegeerde ordonnateurs, de situatie van dringende noodzaak vast en evalueert zijn of haar beslissing regelmatig met inachtneming van het beginsel van goed financieel beheer.
40.3
Acties van institutionele aard zoals bedoeld in punt 40.1, a), omvatten diensten die rechtstreeks verband houden met de wettelijke opdracht van overheidsorganen.
41. Bestek
In afwijking van punt 16.3, mag voor alle procedures waarbij een verzoek tot deelneming wordt gedaan het bestek worden uitgesplitst naar de twee stadia van de procedure en kan het eerste stadium alleen de informatie zoals bedoeld in punt 16.3, a) en f), omvatten.
42. Proceduretermijnen
42.1
De minimumtermijn tussen de dag volgend op de datum van verzending van de uitnodigingsbrief en de uiterste datum voor de ontvangst van inschrijvingen voor overeenkomsten voor diensten bedraagt vijftig dagen. In dringende gevallen kan evenwel een andere termijn worden vastgesteld.
42.2
De inschrijvers kunnen schriftelijk vragen stellen tot uiterlijk de dag vóór de datum waarop de inschrijvingen moeten worden ingediend. De aanbestedende dienst beantwoordt de vragen uiterlijk de dag vóór de datum waarop de inschrijvingen moeten zijn ontvangen.
42.3
Bij niet-openbare procedures bedraagt de minimumtermijn voor de indiening van de verzoeken tot deelneming dertig dagen vanaf de datum volgend op de publicatiedatum van het aanbestedingsbericht. De minimumtermijn tussen de datum volgend op de datum van verzending van de uitnodigingsbrief en de uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen bedraagt vijftig dagen. In bepaalde uitzonderlijke gevallen kan een andere termijn worden vastgesteld.
42.4
Bij openbare procedures bedraagt de minimumtermijn voor de ontvangst van de offertes, te rekenen vanaf de datum volgend op de datum van publicatie van het aanbestedingsbericht, respectievelijk:
- a)
negentig dagen voor overeenkomsten voor werken;
- b)
zestig dagen voor overeenkomsten voor leveringen.
In bepaalde uitzonderlijke gevallen kan een andere termijn worden vastgesteld.
42.5
Bij plaatselijke openbare procedures bedraagt de minimumtermijn voor de ontvangst van de inschrijvingen, te rekenen vanaf de bekendmaking van het aanbestedingsbericht, respectievelijk:
- a)
zestig dagen voor overeenkomsten voor werken;
- b)
dertig dagen voor overeenkomsten voor leveringen.
In bepaalde uitzonderlijke gevallen kan een andere termijn worden vastgesteld.
42.6
Voor de in punt 39.1, d), bedoelde vereenvoudigde procedures wordt aan de gegadigden voor de indiening van hun inschrijvingen een minimale termijn toegekend van dertig dagen, te rekenen vanaf de datum van verzending van de uitnodigingsbrief.
Voetnoten
Richtlijn 77/249/EEG van de Raad van 22 maart 1977 tot vergemakkelijking van de daadwerkelijke uitoefening door advocaten van het vrij verrichten van diensten (PB L 78 van 26.3.1977, blz. 17).
Richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (PB L 321 van 17.12.2018, blz. 36).
Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (PB L 95 van 15.4.2010, blz. 1).
Verordening (EU) 2023/2831 van de Commissie van 13 december 2023 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun (PB L, 2023/2831, 15.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2023/2831/oj).
Richtlijn (EU) 2019/882 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende de toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten (PB L 151 van 7.6.2019, blz. 70).
Verordening (EG) nr. 765/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 9 juli 2008 tot vaststelling van de eisen inzake accreditatie en markttoezicht betreffende het verhandelen van producten en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 339/93 (PB L 218 van 13.8.2008, blz. 30).
Verordening (EG) nr. 1221/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 inzake de vrijwillige deelneming van organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS), tot intrekking van Verordening (EG) nr. 761/2001 en van de Beschikkingen 2001/681/EG en 2006/193/EG van de Commissie (PB L 342 van 22.12.2009, blz. 1).