HvJ EU, 10-07-2025, nr. C-99/24

De overwegingen 11, 12 en 15 van verordening nr. 44/2001 luidden:

Hoofdstuk II van verordening nr. 44/2001, met als opschrift ‘Bevoegdheid’, bevatte een afdeling 1, ‘Algemene bepalingen’, waarin de artikelen 2 tot en met 4 van deze verordening waren opgenomen.

Artikel 2, lid 1, van die verordening bepaalde het volgende:

Artikel 3 van die verordening bepaalde in lid 1:

Afdeling 2 van hoofdstuk II van verordening nr. 44/2001, met als opschrift ‘Bijzondere bevoegdheid’, bevatte de artikelen 5 tot en met 7.

Artikel 5 van die verordening luidde:

In artikel 6 van die verordening was bepaald:

Afdeling 6 van hoofdstuk II van verordening nr. 44/2001, met als opschrift ‘Exclusieve bevoegdheid’, bevatte artikel 22, dat luidde als volgt:

Verordening nr. 44/2001 is ingetrokken bij en vervangen door verordening 1215/2012.

Overweging 34 van verordening nr. 1215/2012 luidt als volgt:

Hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012, met als opschrift ‘Bevoegdheid’, bevat een afdeling 2, ‘Bijzondere bevoegdheid’, waarin de artikelen 7 tot en met 9 van deze verordening zijn opgenomen.

Artikel 7 van die verordening luidt:

Artikel 8 van die verordening bepaalt:

Afdeling 6 van hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012, met als opschrift ‘Exclusieve bevoegdheid’, bevat artikel 24, dat luidt als volgt:

In hoofdstuk VI van deze verordening, met als opschrift ‘Overgangsbepalingen’, bepaalt artikel 66:

Artikel 18, lid 1, van de ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (wet inzake de bescherming van de rechten van huurders, de huisvesting door de gemeente en tot wijziging van het burgerlijk wetboek) van 21 juni 2001 (Dz. U. nr. 71, volgnr. 733), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: ‘wet inzake de bescherming van de rechten van huurders’), bepaalt:

Artikel 505 van de ustawa — Kodeks postępowania cywilnego (wet houdende het wetboek van burgerlijke rechtsvordering) van 17 november 1964 (Dz. U. nr. 43, volgnr. 296), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: ‘wetboek van burgerlijke rechtsvordering’), bepaalt:

In het kader van zijn tweede vraag vraagt de verwijzende rechter zich af of hij op alternatieve wijze bevoegd is, te weten — afhankelijk van het antwoord van het Hof op de eerste vraag — hetzij op grond van de bepalingen van hoofdstuk II van verordening nr. 44/2001, in het bijzonder artikel 5, punt 3, artikel 6, punt 1, en artikel 22, punt 1, eerste alinea, daarvan, hetzij op grond van de bepalingen van hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012, in het bijzonder artikel 7, punt 2, artikel 8, punt 1, en artikel 24, punt 1, eerste alinea, daarvan.

Uit het antwoord op de eerste vraag volgt dat moet worden geoordeeld dat in het hoofdgeding de rechtsvordering is ingesteld, in de zin van artikel 66, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, op de datum waarop verzoekster in het hoofdgeding de vordering heeft ingesteld, te weten 15 maart 2013. Hieruit volgt dat de bepalingen van verordening nr. 44/2001 ratione temporis van toepassing zijn op dit geding en dus moeten worden uitgelegd om de verwijzende rechter in staat te stellen dit geding te beslechten.

Uit overweging 34 van verordening nr. 1215/2012 volgt evenwel dat, voor zover daarbij verordening nr. 44/2001, die zelf in de plaats is gekomen van het Executieverdrag, is ingetrokken en vervangen, de door het Hof gegeven uitlegging met betrekking tot de bepalingen van een van deze rechtsinstrumenten ook geldt voor die van de andere rechtsinstrumenten, voor zover deze bepalingen als ‘gelijkwaardig’ kunnen worden beschouwd (zie in die zin arresten van 4 oktober 2024, Mahá, C-494/23, EU:C:2024:848, punt 27, en 30 april 2025, Mutua Madrileña Automovilista, C-536/23, EU:C:2025:293, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Er is sprake van een dergelijke gelijkwaardigheid tussen enerzijds artikel 5, punt 3, artikel 6, punt 1, en artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 en anderzijds artikel 7, punt 2, artikel 8, punt 1, en artikel 24, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 1215/2012.

Na deze precisering is het duidelijk dat de verwijzende rechter met zijn tweede vraag in essentie wenst te vernemen of artikel 5, punt 3, artikel 6, punt 1, en artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 aldus moeten worden uitgelegd dat een van deze bepalingen van toepassing is op een rechtsvordering tot betaling van een schadevergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een onroerend goed na de beëindiging van een huurovereenkomst betreffende dat onroerend goed, dat is gelegen in een andere lidstaat dan die waar de betrokken verweerder zijn woonplaats heeft.

Artikel 22, punt 1, eerste alinea, artikel 5, punt 3, en artikel 6, punt 1, van deze verordening moeten achtereenvolgens worden uitgelegd.

Wat de eventuele toepassing van artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 op een rechtsvordering als bedoeld in punt 44 van het onderhavige arrest betreft, zij eraan herinnerd dat volgens deze bepaling de gerechten van de lidstaat waar het onroerend goed in kwestie gelegen is, bij uitsluiting bevoegd zijn om kennis te nemen van vorderingen betreffende ‘zakelijke rechten op en huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen’, ongeacht de woonplaats van de partijen.

Dit artikel 22 is opgenomen in afdeling 6 van hoofdstuk II van verordening nr. 44/2001, waarin een aantal regels van exclusieve bevoegdheid zijn opgenomen die afwijken van de algemene regel die is neergelegd in artikel 2, lid 1, van deze verordening, gelezen in samenhang met artikel 3, lid 1, ervan, en in het licht van de overwegingen 11 en 12 van die verordening, namelijk dat de gerechten van de lidstaat op het grondgebied waarvan de verweerder zijn woonplaats heeft, bevoegd zijn. Aangezien artikel 22, punt 1, eerste alinea, een uitzondering vormt, mag het niet ruimer worden uitgelegd dan het doel ervan verlangt (zie in die zin arresten van 2 oktober 2008, Hassett en Doherty, C-372/07, EU:C:2008:534, punt 19, en 16 november 2023, Roompot Service, C-497/22, EU:C:2023:873, punt 25).

Met betrekking tot de doelstelling van artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 heeft het Hof gewezen op overwegingen van een goede rechtsbedeling, waarbij het heeft benadrukt dat de voornaamste reden voor de exclusieve bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat waar het betrokken onroerend goed is gelegen, hierin bestaat dat het gerecht van de plaats waar het onroerend goed is gelegen — vanwege zijn nabijheid — het best in staat is om goede kennis te hebben van de feitelijke situatie en om de ter zake geldende voorschriften en gebruiken, zijnde meestal die van de staat waar het onroerend goed is gelegen, toe te passen. Wat in het bijzonder huur en verhuur van onroerende goederen betreft, wordt deze exclusieve bevoegdheid meer bepaald gerechtvaardigd door de complexiteit van de huurverhouding en door het feit dat deze verhouding wordt geregeld door bijzondere wettelijke voorschriften — waarvan sommige dwingend zijn — van de staat waar het verhuurde onroerend goed is gelegen (zie in die zin arresten van 17 december 2015, Komu e.a., C-605/14, EU:C:2015:833, punten 25 en 30, en 16 november 2023, Roompot Service, C-497/22, EU:C:2023:873, punten 26 en 27).

In de eerste plaats moet volgens vaste rechtspraak de uitdrukking ‘voor zakelijke rechten op […] onroerende goederen’ in artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 autonoom worden uitgelegd met het oog op de eenvormige toepassing ervan in alle lidstaten. De in deze bepaling neergelegde regel van exclusieve bevoegdheid geldt alleen voor vorderingen betreffende dergelijke rechten die binnen de werkingssfeer van deze verordening vallen en die er enerzijds toe strekken om de omvang, de hoedanigheid, de eigendom of het bezit van een onroerend goed of het bestaan van andere zakelijke rechten op een dergelijk goed vast te stellen, en anderzijds om rechthebbenden de bescherming van de aan hun titel verbonden bevoegdheden te verzekeren. Voor de toepassing van deze bepaling volstaat het niet dat de betrokken rechtsvordering verband houdt met een zakelijk recht op een onroerend goed of betrekking heeft op een onroerend goed. Deze vordering moet gebaseerd zijn op een zakelijk recht, dat op een lichamelijke zaak rust en werking heeft jegens iedereen, en niet op een persoonlijk recht, dat alleen tegen de schuldenaar geldend gemaakt kan worden (zie in die zin arresten van 3 oktober 2013, Schneider, C-386/12, EU:C:2013:633, punt 21; 16 november 2016, Schmidt, C-417/15, EU:C:2016:881, punten 30, 31 en 34, en 14 februari 2019, Milivojević, C-630/17, EU:C:2019:123, punten 97, 99 en 100).

In de tweede plaats moet, om vast te stellen of een geding betrekking heeft op ‘huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen’ in de zin van artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001, worden onderzocht of dit geding betrekking heeft op een huurovereenkomst voor een onroerend goed en of het voorwerp ervan rechtstreeks verband houdt met de rechten en verplichtingen die uit die huurovereenkomst voortvloeien, aangezien het niet voldoende is dat dit geding verband houdt met een dergelijke overeenkomst. De bevoegdheidsregel die in deze bepaling is neergelegd, ziet dus op geschillen die betrekking hebben op de voorwaarden voor het genot van een onroerend goed, te weten met name geschillen tussen verhuurders en huurders met betrekking tot het bestaan of de uitlegging van huurcontracten, over het herstel van schade die is veroorzaakt door een huurder of over de ontruiming van het verhuurde goed (zie in die zin arrest van 16 november 2023, Roompot Service, C-497/22, EU:C:2023:873, punten 28 en 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu blijkt uit de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens dat de bij hem aanhangige vordering betrekking heeft op de betaling van een vergoeding voor de bewoning van een woning na het einde van een huurovereenkomst voor die woning. Onbetwist is dat de vier verweerders die in het kader van de oorspronkelijke vordering voor de rechter zijn opgeroepen — te weten T.O. en haar drie kinderen — vanaf de datum waarop de gemeentelijke entiteit die eigenaar is van deze woning de huurovereenkomst met T.O. heeft opgezegd, die woning zonder geldige titel zijn blijven bewonen — voor zover zij daar nog verbleven — en derhalve geen aanspraak meer op dat goed konden doen gelden. Bovendien lijkt niet te worden betwist dat S.O. deze huurovereenkomst niet persoonlijk heeft gesloten, waarbij eraan moet worden herinnerd dat zij het kind van de ondertekenaar van die overeenkomst is, en evenmin later tot die overeenkomst is toegetreden, zodat zij ten aanzien van deze contractuele verhouding als een derde moet worden aangemerkt.

Geoordeeld dient te worden dat een dergelijke vordering, die strekt tot betaling van een vergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een onroerend goed na de beëindiging van een daarop betrekking hebbende huurovereenkomst, niet valt binnen de werkingssfeer van de regel van exclusieve bevoegdheid van artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001.

Ten eerste voldoet een dergelijke analyse immers aan het vereiste dat de in die bepaling vervatte afwijkende regel strikt moet worden uitgelegd en strookt zij met de doelstellingen van die bepaling, overeenkomstig de in de punten 47 en 48 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak. In het bijzonder is voor het onderzoek van een dergelijke vordering tot schadevergoeding geen onderzoek ter plaatse nodig en evenmin is er een beoordeling van de feiten of de toepassing van de regels en gebruiken van de plaats waar het betrokken onroerend goed zich bevindt vereist, omstandigheden die de exclusieve bevoegdheid van de rechter van de lidstaat op het grondgebied waarvan dit goed is gelegen rechtvaardigen (zie naar analogie arrest van 10 juli 2019, Reitbauer e.a., C-722/17, EU:C:2019:577, punten 47 en 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Ten tweede is deze analyse in overeenstemming met de in de punten 49 en 50 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte uitlegging van de uitdrukking ‘voor zakelijke rechten op […] onroerende goederen’ en van het begrip ‘huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen’ in de zin van artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001. Om te beginnen valt een vordering tot betaling van een vergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een onroerend goed na de beëindiging van een huurovereenkomst betreffende dat onroerend goed namelijk niet onder die uitdrukking, aangezien een dergelijke vordering niet is gebaseerd op een zakelijk recht, dat rechtsgevolgen ten aanzien van iedereen teweeg brengt, maar op een persoonlijk recht, dat alleen kan worden ingeroepen tegen de vermeende schuldenaar van wie die betaling wordt gevorderd. Voorts kan een vordering als die tegen S.O., die ten opzichte van de beëindigde overeenkomst de hoedanigheid van derde heeft, niet onder het begrip ‘huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen’ in de zin van dat artikel 22, punt 1, eerste alinea, vallen, aangezien een dergelijke vordering niet rechtstreeks verband houdt met de uit een huurovereenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen en dus niet is gebaseerd op een huurverhouding (zie naar analogie, met betrekking tot artikel 16, punt 1, van het Executieverdrag, dat overeenkomt met dat artikel 22, punt 1, eerste alinea, arrest van 9 juni 1994, Lieber, C-292/93, EU:C:1994:241, punten 1 en 15, en beschikking van 5 april 2001, Gaillard, C-518/99, EU:C:2001:209, punt 20).

Ten derde vindt deze analyse steun in het rapport van P. Schlosser over het Verdrag inzake de toetreding van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken alsmede tot het Protocol betreffende de uitlegging daarvan door het Hof van Justitie (PB 1979, C 59, blz. 71). Blijkens punt 163 van dit rapport vallen schadevorderingen wegens schending van zakelijke rechten niet binnen de werkingssfeer van artikel 16, punt 1, van het Executieverdrag, dat overeenkomt met artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001, aangezien het bestaan en de kern van het zakelijk recht, meestal eigendom, in dit verband slechts van ondergeschikt belang zijn.

Bijgevolg moet artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 aldus worden uitgelegd dat een rechtsvordering tot betaling van een vergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een onroerend goed na de beëindiging van een huurovereenkomst betreffende dat onroerend goed, dat is gelegen in een andere lidstaat dan die van de woonplaats van de betrokken verweerder, geen vordering betreffende ‘zakelijke rechten op […] een onroerend goed’ vormt en niet onder het begrip ‘huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen’ in de zin van die bepaling valt.

Wat de eventuele toepassing van artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001 op een rechtsvordering als bedoeld in punt 44 van het onderhavige arrest betreft, zij eraan herinnerd dat uit deze bepaling volgt dat een persoon die woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, ‘ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad’ in een andere lidstaat kan worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen.

Volgens vaste rechtspraak moet de bijzonderebevoegdheidsregel van artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001 autonoom worden uitgelegd (zie in die zin arrest van 22 februari 2024, FCA Italy en FPT Industrial, C-81/23, EU:C:2024:165, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Voor de uitlegging van deze bepaling doet het dus niet ter zake of in nationale rechtspraak, zoals die betreffende de wet inzake de bescherming van de rechten van huurders, de omstandigheid dat iemand zonder geldige titel in de woonruimten van een ander woont als een ‘onrechtmatige daad’ wordt gekwalificeerd.

Het is eveneens vaste rechtspraak dat deze bijzonderebevoegdheidsregel, als afwijking van de in artikel 2 van deze verordening neergelegde algemene regel dat de gerechten van de woonplaats van de verweerder bevoegd zijn, strikt moet worden uitgelegd en dat deze regel berust op het bestaan van een bijzonder nauwe band tussen het geschil en de gerechten van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan, op grond waarvan het om redenen verband houdend met een goede rechtsbedeling en nuttige procesinrichting — met name wat de bewijsvoering betreft — gerechtvaardigd is dat die gerechten bevoegd zijn (zie in die zin arrest van 22 februari 2024, FCA Italy en FPT Industrial, C-81/23, EU:C:2024:165, punten 23–25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Zoals de verwijzende rechter heeft opgemerkt, blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat het begrip ‘verbintenissen uit onrechtmatige daad’ in de zin van artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001 elke vordering omvat die geen verband houdt met ‘verbintenissen uit overeenkomst’ in de zin van artikel 5, punt 1, onder a), van deze verordening en beoogt de aansprakelijkheid van een verweerder in het geding te brengen, zodat moet worden nagegaan of aan deze twee voorwaarden is voldaan (zie in die zin arresten van 25 maart 2021, Obala i lučice, C-307/19, EU:C:2021:236, punten 83 en 85, en 9 december 2021, HRVATSKE ŠUME, C-242/20, EU:C:2021:985, punten 42 en 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat de eerste voorwaarde betreft, heeft het Hof gepreciseerd dat het autonome begrip ‘verbintenissen uit overeenkomst’ in de zin van artikel 5, punt 1, onder a), van verordening nr. 44/2001 elke vordering omvat die gebaseerd is op een verbintenis die een persoon uit vrije wil is aangegaan jegens een andere persoon (zie in die zin arresten van 10 september 2015, Holterman Ferho Exploitatie e.a., C-47/14, EU:C:2015:574, punt 52, en 9 december 2021, HRVATSKE ŠUME, C-242/20, EU:C:2021:985, punt 44).

In casu valt een vordering tot vergoeding als die welke verzoekster in het hoofdgeding tegen S.O. heeft ingesteld niet onder dit begrip ‘verbintenissen uit overeenkomst’, aangezien die vordering is gebaseerd op de omstandigheid dat een persoon een onroerend goed heeft bewoond zonder de vrije toestemming van de eigenaar die tot uiting komt in een huurovereenkomst.

Wat de tweede in punt 60 hierboven genoemde voorwaarde betreft, heeft het Hof reeds geoordeeld dat een vordering beoogt de aansprakelijkheid van een verweerder in het geding te brengen wanneer aan de verweerder een schadebrengend feit in de zin van artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001 kan worden toegerekend, namelijk een handelen of nalaten dat in strijd is met een verplichting of een door de wet opgelegd verbod. Er moet namelijk een causaal verband kunnen worden aangetoond tussen de schade en de onrechtmatige daad die deze schade heeft veroorzaakt, zonder dat een specifiek onderscheid dient te worden gemaakt voor daarmee gelijkgestelde daden (zie in die zin arrest van 9 december 2021, HRVATSKE ŠUME, C-242/20, EU:C:2021:985, punten 52–54 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu berust een vordering tot betaling van een vergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een aan een ander toebehorend onroerend goed op een verbintenis die haar oorsprong vindt in een schadebrengend feit. Die verbintenis is niet onafhankelijk van het gedrag van de verweerder ontstaan, zodat er een oorzakelijk verband kan worden vastgesteld tussen de gestelde schade en een eventueel onrechtmatig handelen of nalaten van die verweerder (zie a contrario arrest van 9 december 2021, HRVATSKE ŠUME, C-242/20, EU:C:2021:985, punt 55).

Aangezien in een situatie als die in het hoofdgeding dus is voldaan aan de twee in punt 60 van het onderhavige arrest genoemde voorwaarden, zoals de Poolse regering en de Europese Commissie in hun schriftelijke opmerkingen hebben opgemerkt, moet een vordering tot vergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een onroerend goed worden geacht te vallen onder ‘verbintenissen uit onrechtmatige daad’ in de zin van artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001.

Bijgevolg zou de verwijzende rechter zich in het hoofdgeding in beginsel bevoegd kunnen verklaren op grond van dat artikel 5, punt 3, als rechter van de ‘plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan’ in de zin van die bepaling, aangezien het betrokken onroerend goed in Polen, en meer bepaald in het territoriale rechtsgebied van die rechterlijke instantie is gelegen. In dit verband zij er om te beginnen aan herinnerd dat het begrip ‘plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan’ zowel ziet op de plaats waar de gestelde schade is ingetreden als op de plaats van de schadeveroorzakende gebeurtenis. Voorts maakt deze bepaling het mogelijk om op basis van de plaats waar de gestelde schade is ingetreden de bevoegdheid van een rechter vast te stellen ten aanzien van alle vermeend aansprakelijke partijen, mits die schade is ingetreden in het rechtsgebied van de aangezochte rechter (zie in die zin arresten van 5 juli 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines, C-27/17, EU:C:2018:533, punt 42, en 4 juli 2024, MOL, C-425/22, EU:C:2024:578, punt 26).

Gelet op de door de verwijzende rechter uiteengezette feiten is het voor een nuttig antwoord echter noodzakelijk om te preciseren dat hij dient na te gaan of in het bij hem aanhangige geding een ‘schadebrengend feit zich heeft voorgedaan’ in de zin van artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001 als gevolg van de handelwijze van S.O. en, meer in het bijzonder, of S.O. het onroerend goed persoonlijk heeft bewoond in de periode die in het hoofdgeding aan de orde is, te weten in de jaren 2011 en 2012. Gelet op de verwijzingsbeslissing kan niet worden uitgesloten dat S.O. gedurende die periode uitsluitend in Nederland woonde. Indien zij dat onroerend goed niet heeft bewoond, kan geen van de aanknopingsfactoren op grond waarvan artikel 5, punt 3, op S.O. van toepassing is worden vastgesteld.

Uit het voorgaande volgt dat artikel 5, punt 3, van verordening nr. 44/2001 aldus moet worden uitgelegd dat een vordering tot vergoeding wegens de niet-contractuele bewoning van een onroerend goed moet worden geacht te vallen onder ‘verbintenissen uit onrechtmatige daad’ in de zin van die bepaling.

Wat betreft de eventuele toepassing van artikel 6, punt 1, van verordening nr. 44/2001 op een rechtsvordering als bedoeld in punt 44 van het onderhavige arrest, zij eraan herinnerd dat daarin is bepaald dat een persoon die woonplaats heeft in een lidstaat, indien er meer dan één verweerder is, kan worden opgeroepen voor het gerecht van de woonplaats van een hunner, op voorwaarde dat er tussen de vorderingen een zo nauwe band bestaat dat een goede rechtsbedeling vraagt om hun gelijktijdige behandeling en berechting, teneinde te vermijden dat bij afzonderlijke berechting van de zaken onverenigbare beslissingen worden gegeven.

Het doel van de bijzonderebevoegdheidsregel als bedoeld in artikel 6, punt 1, van verordening nr. 44/2001 strekt er overeenkomstig de overwegingen 12 en 15 van die verordening toe een goede rechtsbedeling te vergemakkelijken, parallel lopende procedures zo veel mogelijk te beperken en te voorkomen dat in verschillende lidstaten onverenigbare beslissingen worden gegeven (zie in die zin arresten van 20 april 2016, Profit Investment SIM, C-366/13, EU:C:2016:282, punt 61, en 13 februari 2025, Athenian Brewery en Heineken, C-393/23, EU:C:2025:85, punt 20 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Aangezien deze bijzonderebevoegdheidsregel afwijkt van de in artikel 2 van verordening nr. 44/2001 neergelegde principiële bevoegdheid van de rechter van de woonplaats van de verweerder, moet hij strikt worden uitgelegd. Om beslissingen als ‘onverenigbaar’ in de zin van artikel 6, punt 1, van deze verordening te kunnen beschouwen, moet er sprake zijn van een divergentie in de beslechting van geschillen die zich in het kader van dezelfde situatie, feitelijk en rechtens, voordoet. De enkele omstandigheid dat de uitkomst van een van de betrokken procedures een weerslag kan hebben op die van de andere procedure, volstaat niet om de in het kader van deze twee procedures te geven beslissingen aan te merken als ‘onverenigbaar’ (zie in die zin arresten van 20 april 2016, Profit Investment SIM, C-366/13, EU:C:2016:282, punten 63, 65 en 66, en 13 februari 2025, Athenian Brewery en Heineken, C-393/23, EU:C:2025:85, punten 21 en 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Bovendien staat artikel 6, punt 1, een verzoeker niet toe een vordering tegen verschillende verweerders in te stellen met als enig doel een van die verweerders te onttrekken aan de rechter van de staat waar hij zijn woonplaats heeft, en aldus de in die bepaling vastgelegde bevoegdheidsregel te omzeilen. De aangezochte rechter kan een dergelijke omzeiling slechts vaststellen indien er afdoende bewijs is op grond waarvan kan worden vastgesteld dat de verzoeker de voorwaarden voor de toepassing van deze bepaling kunstmatig heeft gecreëerd of gehandhaafd (zie in die zin arrest van 13 februari 2025, Athenian Brewery en Heineken, C-393/23, EU:C:2025:85, punten 23 en 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het staat dus aan de verwijzende rechter om te beoordelen of er sprake is van dezelfde situatie rechtens en feitelijk, rekening houdend met alle relevante gegevens van de bij hem aanhangige zaak, zonder de ontvankelijkheid of de gegrondheid van de betrokken vordering te beoordelen, en voorts om zich ervan te vergewissen dat de vorderingen die gericht zijn tegen meerdere verweerders niet bedoeld zijn om op kunstmatige wijze te voldoen aan de voorwaarden voor de toepassing van artikel 6, punt 1, van verordening nr. 44/2001. Het Hof kan de verwijzende rechter evenwel de uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht verschaffen die nuttig zijn voor deze beoordeling (zie in die zin arresten van 20 april 2016, Profit Investment SIM, C-366/13, EU:C:2016:282, punt 64, en 13 februari 2025, Athenian Brewery en Heineken, C-393/23, EU:C:2025:85, punten 25 en 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu betoogt verzoekster in het hoofdgeding dat de Poolse rechterlijke instanties internationaal bevoegd zijn omdat de band tussen de vier verweerders die zij aanvankelijk voor de rechter heeft gedaagd met haar vordering van 15 maart 2013, zo nauw is dat de tegen hen ingestelde vorderingen tot schadevergoeding moeten worden beoordeeld om divergenties bij uitspraken in afzonderlijke procedures te vermijden. Zoals in punt 28 van het onderhavige arrest is vermeld, betwijfelt de verwijzende rechter of deze vorderingen gezamenlijk moeten worden behandeld, maar wijst hij er niettemin op dat de betrokken verweerders leden van een en hetzelfde gezin zijn en dat zij voorheen samen hebben gewoond in de woning waarvan de bewoning aanleiding heeft gegeven tot die vorderingen.

Onder voorbehoud van de door deze rechter te verrichten verificaties, moet worden vastgesteld dat het weinig waarschijnlijk lijkt dat op de datum waarop die vordering werd ingesteld dezelfde situatie, feitelijk en rechtens, zou bestaan, waaruit het risico zou voortvloeien dat in verschillende lidstaten ‘onverenigbare’ beslissingen in de zin van artikel 6, punt 1, van verordening nr. 44/2001 zouden worden gegeven indien de betrokken vorderingen afzonderlijk werden berecht, hetgeen zou rechtvaardigen dat de in die bepaling neergelegde bijzonderebevoegdheidsregel zou worden toegepast.

De vorderingen tot vergoeding die verzoekster in het hoofdgeding heeft ingesteld tegen de vier personen waarop die vordering betrekking heeft, zijn namelijk inderdaad met elkaar verbonden door hun voorwerp, aangezien het doel van deze vorderingen identiek is. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt echter dat krachtens de toepasselijke bepalingen van Pools recht, ten eerste, die vorderingen scheidbaar zijn voor zover er verschillende beslissingen kunnen worden gegeven ten aanzien van die personen naargelang zij al dan niet gedurende de relevante periode de betrokken woning hebben bewoond en, ten tweede, die personen niet hoofdelijk aansprakelijk zijn, hetgeen een individueel onderzoek van de verweten feiten lijkt te impliceren. In haar schriftelijke opmerkingen lijkt de Poolse regering in essentie te bevestigen dat het nationale recht toestaat dat ten aanzien van die personen individuele beslissingen worden genomen, naargelang uit de feitelijke vaststellingen van de aangezochte rechter blijkt of de betreffende persoon al dan niet de betrokken woning bewoonde.

Derhalve moet artikel 6, punt 1, van verordening nr. 44/2001 aldus worden uitgelegd dat deze bepaling slechts van toepassing is indien er op de datum waarop een rechtsvordering wordt ingesteld waarbij een verzoeker meerdere verweerders voor een rechterlijke instantie van een lidstaat oproept, sprake is van dezelfde situatie, feitelijk en rechtens, die ertoe leidt dat een goede rechtsbedeling vraagt om de gelijktijdige behandeling en berechting van alle vorderingen tegen die verweerders, teneinde te vermijden dat bij afzonderlijke berechting van deze vorderingen in verschillende lidstaten onverenigbare beslissingen worden gegeven, hetgeen de aangezochte rechter dient na te gaan.

Gelet op een en ander moet op de tweede vraag worden geantwoord dat artikel 5, punt 3, artikel 6, punt 1, en artikel 22, punt 1, eerste alinea, van verordening nr. 44/2001 aldus moeten worden uitgelegd dat