1.4 Gebrek aan kennis over de voorlopige hechtenis in jeugdstrafzaken

De voorlopige hechtenis van minderjarigen is in de Nederlandse wetgeving voor een belangrijk deel niet jeugdspecifiek gereguleerd: de wettelijke criteria voor het bevelen van voorlopige hechtenis, en de wettelijke termijnen die hierbij gelden, zijn identiek aan de criteria en termijnen die gelden voor de voorlopige hechtenis van volwassen verdachten (art. 488, eerste lid Sv jo. art. 63-88 Sv). Daarnaast kent de wettelijke regeling van de voorlopige hechtenis van minderjarigen een aantal jeugdspecifieke voorschriften, die met name betrekking hebben op de tenuitvoerlegging van de voorlopige hechtenis en de schorsing onder voorwaarden (art. 488, tweede lid Sv jo. 491-494 Sv en art. 27 Besluit tenuitvoerlegging jeugdstrafrecht (BTJ)).1 Tegen de achtergrond van de reeds beschreven complexiteit van het besluitvormingsproces, roept dit de vraag op hoe rechters in jeugdstrafzaken omgaan met de ‘commune’ wettelijke criteria en termijnen voor voorlopige hechtenis en hoe zij invulling geven aan de jeugdspecifieke bepalingen met betrekking tot de tenuitvoerlegging en de schorsing.

Er is echter weinig zicht op de wijze waarop rechters-commissarissen en raadkamerrechters in de Nederlandse rechtspraktijk invulling geven aan het besluitvormingsproces over de voorlopige hechtenis van minderjarige verdachten. Deze praktijk is weinig transparant: voorgeleidingen en raadkamerzittingen vinden plaats achter gesloten deuren en voorlopige hechtenisbeslissingen worden – zo luidt althans de kritiek2 – veelal summier gemotiveerd en zelden gepubliceerd. Bovendien is er nauwelijks empirisch onderzoek verricht dat de rechterlijke besluitvorming over voorlopige hechtenis van minderjarige verdachten inzichtelijk maakt. Dergelijk onderzoek heeft zich tot op heden vooral gericht op voorlopige hechtenisbeslissingen in strafzaken van volwassen verdachten.3

Onderzoek dat zich wel toespitst op de voorlopige hechtenispraktijk in jeugdstrafzaken richt zich doorgaans niet specifiek op de rechterlijke besluitvorming. Zo zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd die de populatiekenmerken van minderjarigen in voorlopige hechtenis in kaart brengen4 of die inzichtelijk maken hoe minderjarigen de voorlopige hechtenis beleven.5 Ook zijn enkele evaluatiestudies verricht ten aanzien van de uitvoeringspraktijk van specifieke alternatieven voor voorlopige hechtenis van minderjarigen, zoals nachtdetentie en elektronisch huisarrest.6 Het schaarse empirische onderzoek dat wel nadrukkelijk aandacht heeft voor de rechterlijke besluitvorming over de voorlopige hechtenis van minderjarige verdachten in Nederland is bescheiden in omvang.7

Aldus moet worden vastgesteld dat de wetenschappelijk onderbouwde kennis over de rechterlijke besluitvorming over voorlopige hechtenis van minderjarige verdachten in Nederland zeer beperkt is. Er is nauwelijks kennis over hoe rechters in jeugdstrafzaken omgaan met de wettelijke criteria voor het bevelen van voorlopige hechtenis en met de wettelijke mogelijkheden om de voorlopige hechtenis te schorsen onder voorwaarden of op een alternatieve wijze ten uitvoer te leggen. Het onderhavige onderzoek beoogt deze leemte in kennis op te vullen.8