7.3.4 Maatregelen die compenserend kunnen werken

In NJ 2003, 672 heeft de Hoge Raad twee maatregelen genoemd die compenserend kunnen werken. Deze maatregelen zijn ontleend aan twee arresten die het ehrm kort daarvoor had gewezen. Deze arresten fungeren uitdrukkelijk ter onderbouwing van de nieuwe regel die de Hoge Raad formuleerde: beslissende getuigenverklaringen mogen voor het bewijs worden gebruikt wanneer voldoende compensatie is geboden. De eerste maatregel is het ter zitting afspelen van een video-opname van het getuigenverhoor.1 De Hoge Raad verwees naar het arrest S.N.2 In die zaak was het ondervragingsrecht nauwelijks aangetast, aangezien een effectieve ondervragingsgelegenheid was geboden, maar niet was benut, terwijl de raadsman van de verdachte, na te hebben kennisgenomen van de opname van het tweede verhoor, geen nadere vragen meer had. Het voert daarom te ver om uit dat arrest af te leiden dat het ter zitting afspelen van een videoregistratie van een getuigenverhoor in het algemeen voldoende compensatie zou kunnen bieden bij doorslaggevende getuigen. Volgens de jurisprudentie van na het arrest Al-Khawaja & Tahery kan deze factor echter wél in het algemeen compensatie opleveren.3 De tweede door de Hoge Raad genoemde factor is het gelasten van een onderzoek door een deskundige van het audiovisueel vastgelegde verhoor.4 Het gelasten van een onderzoek lijkt mij op zichzelf geen compensatie te kunnen bieden. Bedoeld zal zijn dat de deskundige ook daadwerkelijk een rapport heeft uitgebracht, dat bovendien steun zal moeten geven aan de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring.5 Voor deze compenserende maatregel verwees de Hoge Raad naar de zaak P.S., waarin het ehrm het onderzoek door een deskundige onvoldoende compenserend achtte, omdat het pas anderhalf jaar na het incident was uitgevoerd.6 Het ehrm had vóór Al-Khawaja & Tahery in geen enkele zaak vastgesteld dat zo’n onderzoek – eventueel in combinatie met andere factoren – voldoende compenserend werkte.7 Vóór het arrest Al-Khawaja & Tahery kon derhalve niet met zekerheid kon worden gesteld dat de door de Hoge Raad genoemde factoren ook in de ogen van het ehrm compenserend zouden werken.8 Na dat arrest heeft het ehrm echter duidelijk gemaakt dat deze factoren daadwerkelijk kunnen compenseren.

De Hoge Raad heeft niet de intentie gehad een uitputtende opsomming van compenserende maatregelen te geven. De genoemde maatregelen zijn slechts voorbeelden van maatregelen die in zaken met minderjarige slachtoffers van zedendelicten compensatie zouden kunnen bieden. Andere vormen van compensatie zijn dus denkbaar.9 In de zaak rond de afpersing van Willem Endstra kon het slachtoffer, wiens verklaring van beslissende betekenis was, niet worden ondervraagd, omdat het was overleden. Het gerechtshof oordeelde dat voldoende compensatie was geboden. Ten eerste was een aanzienlijk aantal getuigen gehoord. Ten tweede had de verdediging de gelegenheid gekregen om de zogenaamde achterbankgesprekken te beluisteren en om naar aanleiding daarvan onjuistheden in de transcripties ervan te corrigeren. Ten derde had het hof diverse onderzoekswensen van de verdediging ingewilligd. Ten vierde heeft het hof gemotiveerd waarom het de verklaringen van Endstra voldoende betrouwbaar achtte om aan het bewijs te kunnen meewerken, waarbij het zich ervan bewust was dat de getuige mogelijk niet altijd de waarheid sprak.10ag Aben zag hierin voldoende compensatie.11 De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep zonder nadere motivering (art. 81 RO).

In uitspraken van feitenrechters worden voornamelijk de door de Hoge Raad genoemde maatregelen genoemd.12 Ook de mogelijkheid tot ondervraging van andere getuigen, aan wie de niet-ondervraagde getuige heeft verteld wat is voorgevallen, is door feitenrechters soms als compenserende factor aangemerkt.13 De Rechtbank Limburg beschouwde de ondervraging van drie getuigen die het ten laste gelegde feit hadden waargenomen als compenserende maatregel.14