7.4.2.3 ‘Magere’ ernstige bezwaren: afwijzen of toch schorsen?

Als een rechter-commissaris of raadkamer van oordeel is dat er geen of onvoldoende ernstige bezwaren zijn, dan dient dit formeel te leiden tot afwijzing van de vordering tot inbewaringstelling of gevangenhouding (vgl. art. 67, derde lid Sv). In de 201 geobserveerde voorlopige hechteniszittingen, waar is beslist over een vordering tot inbewaringstelling of (verlenging van) gevangenhouding,1 is driemaal een vordering afgewezen omdat er onvoldoende ernstige bezwaren waren voor de tenlastegelegde feiten.2 Een voor de hand liggende verklaring voor dit geringe aantal is dat de officier van justitie alleen jeugdige verdachten waartegen een stevige verdenking bestaat, voorgeleidt aan de rechter-commissaris. Voorts worden alleen zaken bij de raadkamer gevangenhouding aangebracht als de rechter-commissaris de ernstige bezwaren voldoende heeft geacht om de inbewaringstelling van de verdachte te bevelen. Er vindt dus een stevige voorselectie plaats. Toch speelt er nog een ander fenomeen dat het geringe aantal afwijzingen vanwege onvoldoende ernstige bezwaren zou kunnen verklaren. Een aantal rechters geeft namelijk in de interviews aan soms iets soepeler om te gaan met de ernstige bezwaren als ze voornemens zijn te schorsen. Zo beschouwt een raadkamerrechter, in zaken waarin de ernstige bezwaren te dun zijn om de gevangenhouding van de verdachte te kunnen rechtvaardigen, de schorsing onder voorwaarden als een (proportionele) ‘oplossing met een pedagogisch voordeel’:

Wel benadrukt deze raadkamerrechter dat in zo’n geval bij het stellen van schorsingsvoorwaarden de proportionaliteit in acht moet worden genomen:

Een soortgelijke ‘pedagogische’ benadering werd gebezigd door een rechter-commissaris die na afloop van een geobserveerde voorgeleiding jegens de onderzoeker toelichtte dat het weliswaar een “erg zwak dossier” betrof, maar dat hij vanuit bestwiloverwegingen de vordering toch had toegewezen om deze te schorsen onder voorwaarden. “Baat het niet, dan schaadt het niet: die jongen kan alleen maar profijt hebben van schorsingsvoorwaarden”, zo onderbouwde de rechter-commissaris zijn beslissing.5 Deze rechter-commissaris bevestigde deze benadering nadien in een interview:

Behalve het ‘pedagogische voordeel’ van de schorsingsvoorwaarden, ziet de eerder aangehaalde raadkamerrechter nog een reden om twijfel over de ernstige bezwaren ‘op te lossen’ met een schorsing in plaats van afwijzing van de vordering, namelijk het (pedagogisch onwenselijke) ‘signaal’ richting de jeugdige verdachte dat kan uitgaan van een afwijzing.

Hier staat tegenover dat sommige rechters zich tijdens de interviews principieel op het standpunt stellen dat onvoldoende ernstige bezwaren moet leiden tot afwijzing (“als het er niet in zit, dan zit het er gewoon niet in”8). Eén van de geïnterviewde rechters-commissarissen geeft aan dat van een afwijzing van een vordering wegens onvoldoende ernstige bezwaren ook een belangrijk signaal uitgaat richting het Openbaar Ministerie: “zo is het echt te weinig”.9 Ook benadrukt deze rechter-commissaris dat het van belang is om de betekenis van de afwijzing uit te leggen aan de jeugdige:

Een andere rechter-commissaris merkt echter op dat een afwijzing van een vordering vanwege onvoldoende ernstige bezwaren wel degelijk verstrekkende gevolgen kan hebben voor de strafzaak, omdat de zittingsrechter vaak toch voortbouwt op eerdere beslissingen van collega-rechters en de advocaat zich ook zal beroepen op de eerdere afwijzing door de rechter-commissaris of raadkamer:

Gelet op de mogelijk verstrekkende gevolgen van een afwijzing en de vermeende ‘pedagogische voordelen’ van schorsingsvoorwaarden, lijkt de schorsing dus soms te fungeren als een veilige en pedagogisch verantwoord c.q. wenselijk geachte ‘oplossing’ voor een rechter-commissaris of raadkamer die twijfelt over de ernstige bezwaren.